දැනට පවතින ගිවිසුම අවසන් කර නව ආයෝජන යෝජනා කැඳවීමට කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් පත් කරන ලද සාකච්ඡා සම්මුති කමිටුව (CANC) කළ නිර්දේශ හේතුවෙන්, හම්බන්තොට ක්‍රියාත්මක කිරීමට නියමිතව තිබූ ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 3.7ක සිනොපෙක් (Sinopec) තෙල් පිරිපහදු ව්‍යාපෘතිය බිඳවැටීමේ ආසන්න අවදානමකට ලක්ව ඇත.
ජනාධිපති කාර්ය මණ්ඩල ප්‍රධානී බී. කේ. ප්‍රභාත් චන්ද්‍රකීර්ති මහතාගේ සභාපතිත්වයෙන් යුත් මෙම කමිටුව, බලශක්ති ස්වෛරීභාවය වෙනුවෙන් දැඩි ස්ථාවරයක පිහිටා සිනොපෙක් සමාගමේ ප්‍රධාන ඉල්ලීම් 10ක් ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ. මෙය ජාතික ජන බලවේග (NPP) රජය ජාත්‍යන්තර ආයෝජන සහ ජාතික පාලනය තුලනය කරන ආකාරය පිළිබඳ ගැඹුරු වෙනසක් සංකේතවත් කරන බව තතු දත් නිල ආරංචි මාර්ග පවසයි.
අදාළ කමිටුව විසින් ගිවිසුම අවසන් කිරීමට නිර්දේශ කර තිබුණද, මෙම ගනුදෙනුව සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හැර දමන්නේද නැතහොත් නව යෝජනා සඳහා යළි විවෘත කරන්නේද යන්න පිළිබඳ නිල, බැඳීම් සහිත කැබිනට් තීරණයක් තවමත් ගෙන නොමැත.
බීජිං පාලනයෙන් ඔබ්බට ගොස්, හම්බන්තොට කලාපයේ චීනයේ වර්ධනය වන උපායමාර්ගික ව්‍යාප්තිය පිළිබඳව සමීපව නිරීක්ෂණය කළ ඉන්දියාව සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වැනි කලාපීය බලවතුන්ට මෙම අවලංගු කිරීම හරහා පැහැදිලි පණිවිඩයක් ලබා දෙයි.
චීන රාජ්‍ය ව්‍යවසායකට (SOE) මෙරට දේශීය ඉන්ධන වෙළෙඳපොළේ ඒකාධිකාරයකට ආසන්න බලයක් ලබා දීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම මගින්, දිවයිනේ බලශක්ති යටිතල පහසුකම් විදේශීය පාලනයට නතුවීම සම්බන්ධයෙන් නවදිල්ලිය පළ කළ ආරක්ෂක කනස්සල්ල ශ්‍රී ලංකාව විසින් සාර්ථකව සමනය කර ඇති බව විදේශ සහ කාලීන කටයුතු පිළිබඳ විශේෂඥයෝ කිහිප දෙනෙක් ‘සන්ඩේ ටයිම්ස් බිස්නස්’ (Sunday Times Business) වෙත පැවසූහ.
මෙම තීරණය මගින් ජාතික ජන බලවේග පාලනය චීන විරෝධී පාලන තන්ත්‍රයක් ලෙස නොව, සිය ආර්ථික ස්වෛරීභාවය ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා ඕනෑම ගෝලීය සුපිරි බලවතෙකුගේ අසමතුලිත ගනුදෙනු ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට සූදානම්, දැඩි මධ්‍යස්ථ සහ “ශ්‍රී ලංකාවට මුල්තැන දෙන” (Sri Lanka-First) පාර්ශ්වයක් ලෙස ස්ථානගත කරන බව ඔවුහු පෙන්වා දුන්හ.
වසර 15ත් 25ත් අතර බදු විරාම ලබා ගැනීම සඳහා සිනොපෙක් සමාගම උපායමාර්ගික සංවර්ධන ව්‍යාපෘති (SDP) තත්ත්වය ඉල්ලා සිටි අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 2.9ක ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) ණය වැඩසටහන යටතේ පවතින දැඩි බදු සහ ආදායම් නීති සමඟ ගැටුණි.
එමෙන්ම, ඉඩම් අක්කර 700ක් සඳහා වසර 99ක බදු කාලයක් ලබා දීම සහ සියයට 1ක රාජ්‍ය රාජ්‍යභාග (royalty) ගෙවීම ඉවත් කිරීමේ සූදානම සම්බන්ධයෙන්ද එකඟතා නොමැතිකම දිගටම පැවතුණි.
දේශීය ඉන්ධන වෙළෙඳපොළෙන් සියයට 40ක් දක්වා කොටසක් අත්පත් කර ගැනීමට සිනොපෙක් සමාගම කළ ඉල්ලීම, දේශීය සාකච්ඡාකරුවන් විසින් සලකනු ලැබුවේ ශ්‍රී ලංකාවේ බලශක්ති පාරිභෝගිකයින් විදේශීය රාජ්‍ය ව්‍යවසායක ග්‍රහණයට නතු වූ වෙළෙඳපොළක් බවට පත් කිරීමට ගත් උත්සාහයක් ලෙසය.
උපායමාර්ගික සංවර්ධන ව්‍යාපෘති (SDP) තත්ත්වය යටතේ වසර 15 සිට 25 දක්වා පුළුල් බදු විරාම ලබා ගැනීමට එම සමාගම දැඩි ලෙස බලපෑම් කර ඇත. මෙයට එකඟ වූයේ නම්, ශ්‍රී ලංකාවේ ඩොලර් බිලියන 2.9ක IMF වැඩසටහනට ඇතුළත් දැඩි ආදායම් උත්පාදන නීති උල්ලංඝනය වීමට ඉඩ තිබූ බව, නම සඳහන් කිරීමට අකමැති වූ මුදල් අමාත්‍යාංශයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරියෙක් ‘සන්ඩේ ටයිම්ස් බිස්නස්’ වෙත පැවසීය.
මෙම අවලංගු කිරීමේ උපායමාර්ගික ප්‍රතිඵලයක් වන්නේ, අනාගත දේශීය අලෙවි ප්‍රතිපාදනද ඇතුළුව රජය සතු සපුගස්කන්ද තෙල් පිරිපහදුවට හිමිවන හා සමාන සැලකිල්ලක් තමන්ටද ලබා දෙන ලෙස චීන සමාගම කළ ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින්, සපුගස්කන්ද තෙල් පිරිපහදුව කඩිනමින් යළි පණගැන්වීමයි.
ලාභාංශ, පොලී, තාක්ෂණික සේවා ගාස්තු සහ රාජ්‍යභාග ආවරණය වන පරිදි පුළුල් නිදහස් කිරීම් ලබා දීමටත්, විදේශීය සේවකයින් සඳහා යෝජිත පුද්ගලික ආදායම් බදු නිදහස් කිරීම්වලටත් කමිටුව විරුද්ධ වී ඇත.
කිලෝවොට් පැයකට (kWh) ඇමරිකානු ඩොලර් 0.076කට නොඅඩු ගාස්තුවකට අතිරික්ත විදුලිය සීමාවකින් තොරව ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට මුදා හැරීම සඳහා කළ ඉල්ලීමද කමිටුව විසින් ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ. ලොව කාර්යබහුලම සමුද්‍රීය වෙළෙඳ මාර්ගයකට ආසන්නව පිහිටා ඇති හම්බන්තොට, ඉන්දියන් සාගරයේ උපායමාර්ගික වශයෙන් වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකර ගනී. ප්‍රධාන පෙළේ චීන රාජ්‍ය සංස්ථාවක මැදිහත්වීම නිතැතින්ම මෙම ව්‍යාපෘතියට පුළුල් භූ-දේශපාලනික වැදගත්කමක් ලබා දෙයි.
මෙවන් පසුබිමක් තුළ, නොවිසඳුණු ගිවිසුම්ගත ඉල්ලීම්වලට එකඟ වෙනවාට වඩා ගිවිසුම අවසන් කිරීමට නිර්දේශ කිරීමට කමිටුව දැක්වූ කැමැත්ත විශේෂයෙන් කැපී පෙනෙන බව විදේශ කටයුතු පිළිබඳ විශේෂඥයෝ කිහිප දෙනෙක් සඳහන් කළහ.
මුලදී අරබොක්ක ප්‍රදේශයෙන් අක්කර 500ක් වෙන් කර තිබුණද, චීනය විසින් පාලනය කරනු ලබන හම්බන්තොට වරාය ආසන්නයෙන් තවත් අක්කර 200ක් ලබා දෙන ලෙස සිනොපෙක් සමාගම ඉල්ලා සිටියේය.
මෙය භෞමික අත්පත් කර ගැනීම් සහ වරාය කලාපකරණ නීති සම්බන්ධයෙන් දේශීය නියාමකයින් අතර දැඩි අවධානයක් (සැකයක්) ඇති කිරීමට හේතු විය.
ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික බලධාරීන් විසින් ඉදිකිරීම් කටයුතු සඳහා දැඩි, නීත්‍යානුකූලව බැඳී පවතින පාරිසරික බලපෑම් තක්සේරුවක් (EIA) කොන්දේසියක් ලෙස පනවන ලදී. දකුණු වෙරළබඩ පරිසර පද්ධති ආසන්නයේ සිදුවන අධික කාර්මික විමෝචන අවම කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වන පුළුල් බහු-වාර්ෂික පිරිවැය දැරීමට සහ අනුකූලතා ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට සිනොපෙක් සමාගම අකමැත්ත පළ කළේය.
(සන්ඩේ ටයිම්ස් වාර්තාවකි)
