ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ දෙවැනි ධුර කාලයේ පළමු මැදිකාලීන මැතිවරණයෙන් රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට කොංග්‍රසයේ සභා දෙකේම බලය අහිමි වී තිබේ. ඒ අනුව නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සහ සෙනෙට් සභාවේ බහුතර බලය ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට හිමිව ඇත.
විශේෂත්වය වන්නේ ටෙක්සාස්, කැන්සාස් සහ දකුණු කැරොලයිනා වැනි සාම්ප්‍රදායික රිපබ්ලිකන් බලකොටුවල පවා ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂකයන් ජයග්‍රහණය කිරීමයි. එමෙන්ම ඊශ්‍රායලයට ඇමෙරිකාව ලබාදෙන යුද ආධාර දැඩිව විවේචනය කළ ප්‍රගතිශීලී අපේක්ෂක අබ්දුල් එල්-සයෙඩ් මිචිගන් ප්‍රාන්තයෙන් සෙනෙට් සභාවට තේරී පත්වීමද මෙවර මැතිවරණයේ කැපී පෙනෙන සිදුවීමකි.
මැතිවරණයට පෙර ඇමෙරිකාව පුරා සංචාරය කළ ට්‍රම්ප් රිපබ්ලිකන් පක්ෂයේ ආධාරකරුවන්ගෙන් විශේෂ ඉල්ලීමක් කළේය. ඒ, නොවැම්බර් 3 වැනිදා පැවැත්වෙන මැදිකාලීන මැතිවරණයේදී තමන්ගේ නම ඡන්ද පත්‍රිකාවේ ඇති බව සිතා රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට ඡන්දය ලබාදෙන ලෙසය.
ට්‍රම්ප්ගේ නම සැබැවින්ම ඡන්ද පත්‍රිකාවේ නොතිබුණද ඔහුගේ පාලනය මෙවර මැතිවරණයේ ප්‍රධාන තේමාව බවට පත්ව තිබුණි.
අවසානයේදී එම මැතිවරණයෙන් රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට අත්වූයේ දැවැන්ත පරාජයකි.
නොවැම්බර් 3 වැනිදා පැවති මැතිවරණයෙන් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සහ සෙනෙට් සභාවේ බහුතර බලය දිනාගෙන ඇති බව ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ප්‍රවෘත්ති සේවය තහවුරු කර ඇත.
දෙවැනි ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ජනාධිපතිවරයා නියෝජනය කරන පක්ෂයට මැදිකාලීන මැතිවරණයකදී කොංග්‍රසයේ සභා දෙකම එකවර අහිමි වූ අවස්ථා වාර්තා වී ඇත්තේ 1946, 1994 සහ 2006 යන වසරවලදී පමණි. ඒ අනුව 2026 මැතිවරණයද එම ලැයිස්තුවට එක්ව තිබේ.
එහෙත් මෙම මැතිවරණයේ වැදගත්කම ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ ජයග්‍රහණයට පමණක් සීමා නොවේ. ඇමෙරිකානු ජනතාව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේ කුමන ප්‍රශ්න මුල් කරගෙනද? ට්‍රම්ප්ගේ පක්ෂයට සාම්ප්‍රදායික බලකොටුවල පවා පරාජය අත්වූයේ ඇයි? ඊශ්‍රායලයට ඇමෙරිකානු යුද ආධාර විවේචනය කළ අපේක්ෂකයෙකුට මිචිගන් ප්‍රාන්තයේ ජයග්‍රහණය කිරීමට හැකි වූයේ කෙසේද?
මැතිවරණයෙන් පසුව ඇමෙරිකානු දේශපාලනය තුළ මතුවන ප්‍රධාන ප්‍රශ්න වන්නේ ඒවාය.
කොංග්‍රසයේ සභා දෙකේම බලය ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට
ඇමෙරිකානු කොංග්‍රසය නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සහ සෙනෙට් සභාව යන ප්‍රධාන සභා දෙකකින් සමන්විත වේ.
නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ මුළු ආසන සංඛ්‍යාව 435කි. එහි බහුතර බලය ලබාගැනීම සඳහා ආසන 218ක් දිනාගත යුතුය. සෙනෙට් සභාවේ සාමාජිකයන් සංඛ්‍යාව 100ක් වන අතර සාමාන්‍ය බහුතරය සඳහා ආසන 51ක් අවශ්‍ය වේ.
මෙවර මැතිවරණයට පෙර සභා දෙකේම පාලන බලය පැවතියේ රිපබ්ලිකන් පක්ෂය සතුවය. සෙනෙට් සභාවේ ඔවුන්ට ආසන 53ක් හිමිව තිබූ අතර ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය සහ එම පක්ෂය සමඟ කටයුතු කරන ස්වාධීන මන්ත්‍රීවරුන් සතුව තිබුණේ ආසන 47කි.
නොවැම්බර් 4 වැනිදා ඇමෙරිකානු නැගෙනහිර වේලාවෙන් පෙරවරු 5.26ට ගාඩියන් පුවත්පත පළ කළ මැතිවරණ දත්ත අනුව ප්‍රතිඵල පහත පරිදි විය.
සෙනෙට් සභාව – ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට සහ එම පක්ෂය සමඟ කටයුතු කරන ස්වාධීන මන්ත්‍රීවරුන්ට ආසන 54ක් තහවුරු වී තිබුණි. රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට ආසන 44ක් තහවුරු වී තිබූ අතර තවත් ආසන දෙකක ප්‍රතිඵල අවසන් වී නොතිබුණි.
නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය – ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට ආසන 228ක් තහවුරු වී තිබුණි. රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට ආසන 139ක් හිමිව තිබූ අතර තවත් ආසන 68ක ජයග්‍රාහකයන් තහවුරු කිරීම ඉතිරිව තිබුණි.
ඒ අනුව අවසන් ආසන සංඛ්‍යාව වෙනස් වීමට ඉඩ තිබුණද සභා දෙකේම බහුතර බලය ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට හිමිවීම තහවුරු වී තිබේ.
මෙය ඇමෙරිකානු දේශපාලන බල තුලනයේ සැලකිය යුතු වෙනසකි.
ටෙක්සාස්, කැන්සාස් සහ දකුණු කැරොලයිනාහි රිපබ්ලිකන් බලකොටු බිඳවැටෙයි
මෙවර මැතිවරණයේ වඩාත් කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයක් වන්නේ ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය සාම්ප්‍රදායිකව තමන්ට අවාසිදායක වූ ප්‍රාන්ත කිහිපයක ජයග්‍රහණය කිරීමයි.
ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තයේදී ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂක ජේම්ස් ටැලරිකෝ රිපබ්ලිකන් අපේක්ෂක කෙන් පැක්ස්ටන් පරාජය කරමින් සෙනෙට් සභාවට තේරී පත්ව තිබේ. 1988 වසරෙන් පසු ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තයෙන් ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂකයෙකු සෙනෙට් සභාවට තේරී පත්වූ පළමු අවස්ථාව මෙය ලෙස සැලකේ.
කැන්සාස් ප්‍රාන්තයේදී ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂක ඇඩම් හැමිල්ටන්, රිපබ්ලිකන් සෙනෙට් සභික රොජර් මාෂල් පරාජය කළේය. එම ප්‍රාන්තයෙන් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය සෙනෙට් තරගයක් ජයගත්තේ 1932 වසරෙන් පසුව පළමු වතාවටය.
දකුණු කැරොලයිනා ප්‍රාන්තයේදී ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂිකා ඇනී ඇන්ඩෲස්, ට්‍රම්ප්ගේ සහාය හිමිව තිබූ ඩාර්ලීන් ග්‍රැහැම් පරාජය කළාය.
උතුරු කැරොලයිනා ප්‍රාන්තයේ රෝයි කූපර් සෙනෙට් ආසනයක් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට දිනා දුන්නේය. ඔහායෝ ප්‍රාන්තයේදී හිටපු සෙනෙට් සභික ෂෙරඩ් බ්‍රවුන් යළිත් සෙනෙට් සභාවට තේරී පත්වූ අතර අයෝවා ප්‍රාන්තයෙන් ජොෂ් ටියුරෙක් ජයග්‍රහණය කළේය. ජෝර්ජියා ප්‍රාන්තයේ ඩිමොක්‍රටික් සෙනෙට් සභික ජොන් ඔසොෆ් ද සිය ආසනය ආරක්ෂා කරගැනීමට සමත් විය.
ප්‍රාන්ත ආණ්ඩුකාර ධුර කිහිපයකද මෙවර මැතිවරණයෙන් වෙනස්කම් සිදුව තිබේ.
ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තයේදී ජීනා හිනෝහෝසා, රිපබ්ලිකන් ආණ්ඩුකාර ග්‍රෙග් ඇබට් පරාජය කළාය. ඒ අනුව එම ප්‍රාන්තයේ පළමු ලතින් ඇමෙරිකානු සම්භවයක් ඇති කාන්තා ආණ්ඩුකාරවරිය බවට පත්වීමට ඇය නියමිතය.
ජෝර්ජියා ප්‍රාන්තයේ ආණ්ඩුකාර ධුරය කීෂා ලාන්ස් බොටම්ස් දිනාගෙන තිබේ.
ඔහායෝ ප්‍රාන්තයේදී ට්‍රම්ප්ගේ සමීප දේශපාලන සගයෙකු වන විවේක් රාමස්වාමි පරාජය කරමින් ඒමි ඇක්ටන් ආණ්ඩුකාර ධුරයට තේරී පත්ව තිබේ.
ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් සහ රොයිටර් වාර්තා පෙන්වා දෙන්නේ සාම්ප්‍රදායිකව රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට වාසිදායක වූ ප්‍රාන්තවල සිදුවූ මෙම වෙනස්කම් මැතිවරණයේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් බවයි.
ජනතාවගේ ප්‍රධානතම ගැටලුව ජීවන වියදම
ට්‍රම්ප් 2024 ජනාධිපතිවරණයේදී ඇමෙරිකානු ජනතාවට ලබාදුන් ප්‍රධාන පොරොන්දුවක් වූයේ ජීවන වියදම පහත හෙළීම සහ ආර්ථික සහන ලබාදීමයි.
එහෙත් ඔහුගේ දෙවැනි ජනාධිපති ධුර කාලයේ වසර දෙකකට ආසන්න කාලයක් ගතවන විට ඉන්ධන මිල, භාණ්ඩ මිල සහ පොලී අනුපාත සම්බන්ධයෙන් ජනතාව අතර දැඩි අතෘප්තියක් නිර්මාණය වී තිබුණි.
මැතිවරණ දිනයේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ ජනතාව අතර සිදුකළ සමීක්ෂණවලින්ද මෙම තත්ත්වය පැහැදිලි වේ.
ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ඡන්දදායක සමීක්ෂණයට අනුව ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ පුද්ගලයන්ගෙන් දස දෙනෙකුගෙන් හය දෙනෙකු පමණ විශ්වාස කර තිබුණේ භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාමට ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රතිපත්ති වැඩි වශයෙන් වගකිව යුතු බවයි.
එමෙන්ම ඡන්දදායකයන්ගෙන් සියයට 70ක් පමණ ප්‍රකාශ කර තිබුණේ ජනාධිපතිවරයාගේ බලතල සම්බන්ධයෙන් කොංග්‍රසය වැඩි පාලනයක් සහ අධීක්ෂණයක් සිදුකළ යුතු බවයි.
තවත් මැතිවරණ දින සමීක්ෂණයකදී ඡන්දදායකයන්ගෙන් දස දෙනෙකුගෙන් නව දෙනෙකුට ආසන්න පිරිසක් ජීවන වියදම තම ඡන්ද තීරණයට ඉතා වැදගත් හෝ සැලකිය යුතු ප්‍රශ්නයක් බව සඳහන් කර තිබුණි.
මෙම දත්ත අනුව ආර්ථික පීඩනය මෙවර මැතිවරණ ප්‍රතිඵලය තීරණය කළ ප්‍රධාන සාධකයක් බව පැහැදිලි වේ.
කෙසේ වෙතත් සියලු ඡන්දදායකයන් එකම හේතුවක් මත ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ බව මෙයින් අදහස් නොවේ. ආගමන ප්‍රතිපත්ති, දේශපාලන දූෂණය, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ සෞඛ්‍ය සේවා වැනි කරුණුද ඇතැම් ඡන්දදායකයන්ගේ තීරණ කෙරෙහි බලපා තිබේ.
ඉරාන යුද්ධයෙන් ඉන්ධන මිල ඉහළට: තෙල් සමාගම් ලාභ ලබද්දී ජනතාව පීඩාවට
ඇමෙරිකානු ජනතාවට බලපෑ තවත් ප්‍රධාන ආර්ථික ගැටලුවක් වූයේ ඉරානයට එරෙහි යුද්ධයත් සමඟ ඉහළ ගිය බලශක්ති මිලයි.
2026 පෙබරවාරි මාසයේ ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය ඉරානයට එරෙහිව ආරම්භ කළ යුද්ධය හේතුවෙන් ගෝලීය බලශක්ති වෙළෙඳපොළට බරපතළ බලපෑම් එල්ල විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම ඇමෙරිකානු පාරිභෝගිකයන්ටද සෘජුව බලපෑවේය.
මෙම බලපෑම මෝටර් රථ සඳහා ඉන්ධන ලබාගැනීමේ වියදමට පමණක් සීමා නොවීය. ඩීසල් මිල ඉහළ යාම භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය, කෘෂිකර්මාන්තය සහ සැපයුම් ජාල කෙරෙහිද බලපෑවේය. අවසානයේ එම අමතර පිරිවැය භාණ්ඩ මිල ඉහළ යාමටද දායක විය.
ට්‍රම්ප්ගේ ආනයන තීරුබදු ප්‍රතිපත්තියද ඇමෙරිකානු ජනතාව සහ ව්‍යාපාරිකයන් අතර මතභේදයට ලක්ව තිබුණි.
ට්‍රම්ප් පාලනය පවසන්නේ දේශීය නිෂ්පාදනය සහ ඇමෙරිකානු කර්මාන්ත ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ආනයන තීරුබදු අත්‍යවශ්‍ය බවයි. එහෙත් ආනයනික භාණ්ඩ සහ අමුද්‍රව්‍යවල පිරිවැය ඉහළ යාම හරහා එම ප්‍රතිපත්තිය පාරිභෝගිකයන්ට අමතර ආර්ථික බරක් ඇති කරන බව විවේචකයෝ පෙන්වා දෙති.
ඇමෙරිකානු විකට දේශපාලන විචාරක ජොන් ස්ටුවර්ට් ද මැතිවරණයට පෙර සිය වැඩසටහනකදී මෙම පරස්පරතාව උපහාසයට ලක් කළේය.
ෆොක්ස් නිව්ස් වාර්තාකරුවෙකු සමඟ කතා කළ ට්‍රම්ප් හිතවාදී ඡන්දදායකයෙකු ප්‍රකාශ කර තිබුණේ තමන් අපේක්ෂා කරන්නේ යුද්ධය සමනය වීමක්, උද්ධමනය පහත වැටීමක් සහ තම ට්‍රක් රථයට ඉන්ධන ලබාගැනීමේදී යම් සහනයක් ලැබීමක් බවයි.
එහෙත් ට්‍රම්ප්ගේ මැතිවරණ රැලිවලදී තෙල් සමාගම් විශාල ආදායම් උපයන බවට ඔහු කළ ප්‍රකාශ පිළිබඳව ජොන් ස්ටුවර්ට් විශේෂයෙන් විවේචනය කළේය.
පාරිභෝගිකයන් ඉන්ධන මිල හේතුවෙන් පීඩාවට පත්ව සිටින අවස්ථාවක තෙල් සමාගම් උපයන ආදායම් පිළිබඳව ජනාධිපතිවරයා උදම් අනන්නේ ඇයිද යන්න ඔහු මතු කළ ප්‍රධාන ප්‍රශ්නය විය.
මෙම විවේචනයෙන් පිළිබිඹු වන්නේ මෙවර මැතිවරණයෙන් ඉස්මතු වූ පුළුල් ආර්ථික ගැටලුවකි.
ආර්ථික වර්ධනය සහ සමාගම්වල ලාභ ඉහළ යාම පිළිබඳ දේශපාලනඥයන් ප්‍රකාශ කළද එම ප්‍රතිලාභ සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වයට පරිවර්තනය වී තිබේද යන්න ඡන්දදායකයන් ප්‍රශ්න කර තිබේ.
ඊශ්‍රායලයට යුද ආධාර විවේචනය කළ අබ්දුල් එල්-සයෙඩ්ගේ ජයග්‍රහණය
මෙවර මැතිවරණයේ විශේෂ අවධානයක් දිනාගත් ප්‍රතිඵලයක් වාර්තා වන්නේ මිචිගන් ප්‍රාන්තයෙනි.
එහි ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂක අබ්දුල් එල්-සයෙඩ්, රිපබ්ලිකන් අපේක්ෂක මයික් රොජර්ස් පරාජය කරමින් සෙනෙට් සභාවට තේරී පත්ව තිබේ. ඒ අනුව ඇමෙරිකානු ඉතිහාසයේ පළමු මුස්ලිම් සෙනෙට් සභිකයා බවට පත්වීමට එල්-සයෙඩ් නියමිතය.
ඔහුගේ ජයග්‍රහණය විශේෂයෙන් වැදගත් වන්නේ ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ ප්‍රගතිශීලී කණ්ඩායම් සහ පක්ෂයේ සාම්ප්‍රදායික නායකත්වය අතර පැවති මතගැටුම් මධ්‍යයේ එය වාර්තා වීම නිසාය.
එල්-සයෙඩ් සිය මැතිවරණ ව්‍යාපාරය ගොඩනැඟුවේ සියලුදෙනාට සෞඛ්‍ය සේවා ලබාදීම, වැඩකරන ජනතාවගේ ජීවන වියදම පහත හෙළීම, දේශපාලන මූල්‍ය බලපෑම සීමා කිරීම සහ ඊශ්‍රායලයට ඇමෙරිකාව ලබාදෙන යුද ආධාර නතර කිරීම වැනි ප්‍රතිපත්ති මතය.
ඔහුට බර්නි සැන්ඩර්ස් සහ ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියා ඔකාසියෝ-කෝටෙස් වැනි ප්‍රගතිශීලී දේශපාලනඥයන්ගේ සහායද හිමිව තිබුණි.
එහෙත් ඊශ්‍රායලය සම්බන්ධයෙන් ඔහු දැරූ ස්ථාවරය ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය තුළම දැඩි විරෝධයකට ලක්විය.
ඇමෙරිකාවේ ප්‍රබල ඊශ්‍රායල හිතවාදී බලපෑම් සංවිධානයක් වන AIPAC, ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ ප්‍රාථමික මැතිවරණයේදී එල්-සයෙඩ් පරාජය කිරීම සඳහා ඩොලර් මිලියන 30කට ආසන්න මුදලක් වැය කළ බව ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් වාර්තා කර තිබේ. එය එම සංවිධානය එක් මැතිවරණ තරගයක් වෙනුවෙන් වැය කළ විශාලතම මුදල ලෙස වාර්තා වේ.
එල්-සයෙඩ්ගේ ප්‍රතිවාදිනිය වූයේ ඩිමොක්‍රටික් කොංග්‍රස් සභිකා හේලි ස්ටීවන්ස්ය. එහෙත් ඇය පරාජය කළ එල්-සයෙඩ් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ නිල අපේක්ෂකත්වය දිනාගැනීමට සමත් විය.
මැතිවරණයට දින දෙකක් පමණ තිබියදී ස්ටීවන්ස් තමන් නියෝජනය කරන පක්ෂයේ අපේක්ෂකයාට එරෙහිව රිපබ්ලිකන් අපේක්ෂක මයික් රොජර්ස්ට සහාය පළ කිරීමද දැඩි ආන්දෝලනයකට හේතු විය.
සෙනෙට් සභාවේ ඩිමොක්‍රටික් නායක චක් ෂූමර් එම තීරණය පිළිකුල්සහගත පාවාදීමක් ලෙස හැඳින්වීය. නිව්යෝර්ක් නගරාධිපති සොහ්රාන් මම්දානිද එය විවේචනය කළේය.
ට්‍රම්ප්, ස්ටීවන්ස්ගේ සහාය අගය කළ අතර ඇය රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට එක්වනු දැකීමට තමන් කැමැති බවද ප්‍රකාශ කළේය.
මෙම පක්ෂ අභ්‍යන්තර ගැටුමට අමතරව එල්-සයෙඩ්ගේ මුස්ලිම් අනන්‍යතාව ඉලක්ක කරගත් ප්‍රහාරද මැතිවරණ ව්‍යාපාරය තුළ එල්ල විය.
ට්‍රම්ප් ඔහු ජිහාඩ්වාදී සංවිධාන සමඟ සම්බන්ධ බවට චෝදනා කළද එවැනි සම්බන්ධතාවක් පිළිබඳ සාක්ෂි ඉදිරිපත් වී නොතිබුණි.
එල්-සයෙඩ්ගේ ඊශ්‍රායලය සම්බන්ධ ප්‍රකාශ ඇතැම් යුදෙව් ප්‍රජා කණ්ඩායම්වල විවේචනයටද ලක්ව තිබුණි. විශේෂයෙන්ම මිචිගන්හි සිනගෝගයකට එල්ල වූ ප්‍රහාරයක් සම්බන්ධයෙන් ඔහු කළ ප්‍රකාශයක් ඇතැම් පිරිස්වලට වේදනාකාරී වූ බව පිළිගනිමින් පසුව ඔහු සමාව ඉල්ලා තිබුණි.
මෙවැනි ගැටලු සහ පක්ෂ අභ්‍යන්තර බෙදීම් මධ්‍යයේ වුවද එල්-සයෙඩ් ජයග්‍රහණය කිරීමට සමත් විය.
ජයග්‍රහණයෙන් පසු ආධාරකරුවන් අමතමින් ඔහු ප්‍රකාශ කළේ ඇමෙරිකානු ජනතාවගේ බදු මුදල් පාසල්, සෞඛ්‍ය සේවා සහ යටිතල පහසුකම් වෙනුවෙන් රට තුළම යෙදවිය යුතු බවයි.
එම මුදල් වර්ණභේදවාදී පාලනයන්ට, ජනසංහාරයට හෝ යුද්ධයට යෙදවීම තමන් ප්‍රතික්ෂේප කරන බවද ඔහු සඳහන් කළේය.
මෙම ජයග්‍රහණය මගින් ඊශ්‍රායලයට ලබාදෙන ඇමෙරිකානු හමුදා ආධාර විවේචනය කරන අපේක්ෂකයෙකුට තීරණාත්මක ප්‍රාන්තයක මැතිවරණයක් ජයගත හැකි බව පෙන්නුම් කරයි.
එහෙත් මිචිගන්හි සියලු ඡන්දදායකයන් එල්-සයෙඩ්ට සහාය දැක්වූයේ ඔහුගේ පලස්තීන ප්‍රතිපත්තිය නිසාම බව නිගමනය කළ නොහැකිය. ඔහුගේ සෞඛ්‍ය සේවා, ආර්ථික සහ සමාජ ප්‍රතිපත්ති මෙන්ම රිපබ්ලිකන් පක්ෂය පිළිබඳ පැවති අතෘප්තියද එම ජයග්‍රහණයට බලපා තිබේ.
කෙසේ වෙතත් ඊශ්‍රායලය සම්බන්ධයෙන් විවේචනාත්මක ස්ථාවරයක් දැරීම සහ ඇමෙරිකානු මැතිවරණයක් ජයග්‍රහණය කිරීම අනිවාර්යයෙන්ම එකිනෙකට පටහැනි කරුණු නොවන බව මෙම ප්‍රතිඵලයෙන් පෙනී යයි.
සංක්‍රමණිකයන්ට එරෙහි මර්දනයෙන් ලතින් ඇමෙරිකානු ඡන්දදායකයන්ගේ සහාය අහිමි වෙයිද?
ට්‍රම්ප්ගේ 2024 ජනාධිපතිවරණ ජයග්‍රහණයේ වැදගත් සාධකයක් වූයේ ලතින් ඇමෙරිකානු සම්භවයක් සහිත ඡන්දදායකයන් අතර ඔහුට ලැබුණු ඉහළ සහායයි.
එහෙත් මෙවර මැදිකාලීන මැතිවරණයේදී එම ඡන්දදායකයන් අතර රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට තිබූ සහාය පහත වැටී තිබේ.
රොයිටර් වාර්තාවලට අනුව 2024 ජනාධිපතිවරණයේදී ට්‍රම්ප්ට ලතින් ඇමෙරිකානු සම්භවයක් සහිත ඡන්දදායකයන්ගෙන් සියයට 46ක පමණ සහායක් හිමිව තිබුණි. එහෙත් මෙවර මැදිකාලීන මැතිවරණයේදී රිපබ්ලිකන් අපේක්ෂකයන්ට එම ඡන්දදායකයන්ගෙන් ලැබී තිබුණේ තුනෙන් එකක පමණ සහායකි.
ට්‍රම්ප්ගේ ආගමන ප්‍රතිපත්ති, සංක්‍රමණිකයන් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ ක්‍රියාමාර්ග සහ ඉහළ ගිය ජීවන වියදම මෙම වෙනසට බලපෑ සාධක ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.
ජාතික ආරක්ෂාව සහ නීත්‍යනුකූල ආගමනය පාලනය කිරීම සඳහා සංක්‍රමණිකයන් සම්බන්ධ නීති දැඩිව ක්‍රියාත්මක කිරීම අවශ්‍ය බව ට්‍රම්ප් පාලනය පවසයි.
එහෙත් ඇතැම් වැටලීම්, රඳවාගැනීම් සහ පිටුවහල් කිරීම් හේතුවෙන් පවුල් වෙන්වීම සහ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය වීමේ අවදානම් ඇති වන බව විවේචකයෝ පෙන්වා දෙති.
ඒ අනුව ලතින් ඇමෙරිකානු ඡන්දදායකයන් අතර රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට තිබූ සහාය පහත වැටීම, ට්‍රම්ප්ගේ ආගමන ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ දේශපාලන විවාදයටද අලුත් පසුබිමක් සපයයි.
තරුණ ඡන්දදායකයන්ගේ සහායත් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට
මෙවර මැතිවරණයේ තවත් කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයක් වන්නේ තරුණ ඡන්දදායකයන් අතර ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට ලැබුණු ඉහළ සහායයි.
ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ඡන්දදායක සමීක්ෂණයට අනුව වයස අවුරුදු 30ට අඩු ඡන්දදායකයන්ගෙන් දස දෙනෙකුගෙන් හත් දෙනෙකු පමණ නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය සඳහා ඩිමොක්‍රටික් අපේක්ෂකයන්ට ඡන්දය ලබාදී තිබේ.
2024 ජනාධිපතිවරණයේදී එම වයස් කාණ්ඩයේ ඡන්දදායකයන්ගේ සහාය ට්‍රම්ප් සහ කමලා හැරිස් අතර වඩාත් සමීපව බෙදී තිබුණි.
ඒ අනුව වසර දෙකක කාලයක් තුළ තරුණ ඡන්දදායකයන්ගේ දේශපාලන තේරීම්වල සැලකිය යුතු වෙනසක් සිදුව ඇති බව මෙවර ප්‍රතිඵලයෙන් පෙනී යයි.
කළු ජාතික ඡන්දදායකයන් සහ ලතින් ඇමෙරිකානු සම්භවයක් ඇති ඡන්දදායකයන් අතරද 2024දී රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට හිමිව තිබූ සහායෙන් කොටසක් අහිමි වී තිබේ.
කෙසේ වෙතත් මෙහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණක් වන්නේ 2024 ජනාධිපතිවරණය සහ 2026 කොංග්‍රස් මැතිවරණය අතර වෙනස්කම් පවතින බවයි. අපේක්ෂකයන්, ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට පැමිණි ජනතාව සහ ප්‍රාන්ත අනුවද ඡන්ද රටාව වෙනස් විය හැකිය.
ප්‍රකෝටිපතියන්ගේ මුදල්වලට ඇමෙරිකානු මැතිවරණය තීරණය කළ හැකිද?
ඇමෙරිකානු දේශපාලනය තුළ ධනවත් ව්‍යාපාරිකයන්ගේ සහ ප්‍රකෝටිපතියන්ගේ බලපෑම මෙවර මැතිවරණයේදීද ප්‍රධාන මාතෘකාවක් බවට පත්විය.
ට්‍රම්ප්ට සහාය දක්වන ව්‍යාපාරිකයන්, විවිධ දේශපාලන බලපෑම් සංවිධාන සහ ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ ආධාරකරුවෝ මැතිවරණ ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා විශාල මුදල් ප්‍රමාණයක් වැය කළහ.
මිචිගන්හි අබ්දුල් එල්-සයෙඩ්ට එරෙහිව AIPAC සම්බන්ධ මැතිවරණ වියදම් එහි ප්‍රධාන උදාහරණයකි.
ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තයේ රිපබ්ලිකන් අපේක්ෂකයන් වෙනුවෙන්ද ප්‍රකෝටිපති ව්‍යාපාරිකයන්ගේ විශාල මූල්‍ය සහායක් ලැබී තිබුණි.
එහෙත් විශාල මුදල් ප්‍රමාණයක් මැතිවරණ ප්‍රචාරණය සඳහා වැය කළ සියලුම අපේක්ෂකයන්ට ජයග්‍රහණය කිරීමට හැකි වූයේ නැත.
මෙය ඇමෙරිකානු මැතිවරණවල මුදල් බලපෑම සම්බන්ධයෙන් වැදගත් නිරීක්ෂණයකි.
විශාල මූල්‍ය සම්පත් මැතිවරණ ප්‍රචාරණයට වාසි සැලසුවද ඒවා ජයග්‍රහණය සහතික නොකරයි.
එහෙත් ප්‍රධාන දේශපාලන පක්ෂ දෙකම ධනවත් ආධාරකරුවන්ගේ මූල්‍ය දායකත්වය මත සැලකිය යුතු ලෙස රඳා පවතින බවද නොසලකා හැරිය නොහැකිය.
එබැවින් රිපබ්ලිකන් පක්ෂයේ පරාජය ඇමෙරිකානු දේශපාලනය තුළ ප්‍රකෝටිපතියන්ගේ බලපෑම අවසන් වූ බවට සාක්ෂියක් නොවේ.
ඒ වෙනුවට මෙම මැතිවරණය මතු කරන ප්‍රධාන ප්‍රශ්නය වන්නේ මැතිවරණ ප්‍රචාරණයේ මූල්‍ය බලය සහ සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ආර්ථික අත්දැකීම් අතර පවතින පරතරයයි.
ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය ජයගත්තේ කුමන ප්‍රතිපත්ති වෙනුවෙන්ද?
ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය මෙවර මැතිවරණයෙන් විශාල ජයග්‍රහණයක් ලබා තිබුණද එම ප්‍රතිඵලය එහි සියලු ප්‍රතිපත්ති ජනතාව අනුමත කළ බවට සෘජු සාක්ෂියක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.
ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ඡන්දදායක සමීක්ෂණයට අනුව ඡන්දදායකයන්ගෙන් අඩක් පමණ ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය පිළිබඳ අහිතකර මතයක් දරති. රිපබ්ලිකන් පක්ෂය පිළිබඳ අහිතකර මතයක් දරන පිරිස දස දෙනෙකුගෙන් හය දෙනෙකුට ආසන්නය.
ඒ අනුව ඇමෙරිකානු ජනතාව අතර පවතින දේශපාලන අතෘප්තිය එක් පක්ෂයකට පමණක් සීමා නොවන බව පැහැදිලි වේ.
ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය තුළද ආර්ථික සහ විදේශ ප්‍රතිපත්ති සම්බන්ධයෙන් විවිධ මත පවතී.
මිචිගන්හි අබ්දුල් එල්-සයෙඩ් සහ ටෙක්සාස්හි ජේම්ස් ටැලරිකෝ වැනි අපේක්ෂකයන්ගේ ජයග්‍රහණ හරහා ප්‍රගතිශීලී ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති සහ වැඩකරන ජනතාවගේ අවශ්‍යතා ඉස්මතු කරන දේශපාලන ව්‍යාපාරවලට වැඩි අවධානයක් හිමිව තිබේ.
එහෙත් පක්ෂයේ සාම්ප්‍රදායික නායකත්වය සහ වඩාත් ප්‍රගතිශීලී කණ්ඩායම් අතර පවතින මතභේද තවදුරටත් අවසන් වී නැත.
ඒ අනුව ඉදිරි වසර දෙක තුළ කොංග්‍රසයේ බලය ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය යොදාගන්නා ආකාරය එම පක්ෂයේ අනාගත දේශපාලන දිශානතිය තීරණය කරන වැදගත් සාධකයක් වනු ඇත.
දැන් ට්‍රම්ප්ට සිදුවන්නේ කුමක්ද?
මැදිකාලීන මැතිවරණයෙන් රිපබ්ලිකන් පක්ෂය පරාජයට පත්වුවද ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ ජනාධිපති ධුරය අවසන් වන්නේ නැත.
ඔහුගේ දෙවැනි ජනාධිපති ධුර කාලය 2029 ජනවාරි මාසය දක්වා පවතී. එහෙත් 2027 ජනවාරි මාසයේ නව කොංග්‍රසය බලයට පැමිණීමෙන් පසු ට්‍රම්ප්ට මුහුණදීමට සිදුවන දේශපාලන තත්ත්වය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වනු ඇත.
නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ බලය ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට හිමිවීමත් සමඟ ට්‍රම්ප් පාලනයේ රාජ්‍ය වියදම්, පරිපාලන ක්‍රියාමාර්ග සහ ආර්ථික තීරණ සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂණ සහ විමර්ශන පැවැත්වීමට එම පක්ෂයට වැඩි අවස්ථාවක් ලැබේ.
සෙනෙට් සභාවේ බලයද හිමිවීම හේතුවෙන් ජනාධිපතිවරයාගේ ඉහළ නිලධාරීන් සහ ෆෙඩරල් විනිසුරුවරුන් පත් කිරීමේ ක්‍රියාවලියටද බලපෑම් කිරීමට ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට හැකි වනු ඇත.
එමෙන්ම නව නීති සම්මත කිරීමේදී ට්‍රම්ප් පාලනයට ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ සහාය ලබාගැනීමට සිදුවිය හැකිය.
කෙසේ වෙතත් සෙනෙට් සභාවේ ඇතැම් නීති සම්මත කිරීමේ ක්‍රියාවලීන් සඳහා ඡන්ද 60ක සහායක් අවශ්‍ය විය හැකිය. එසේම ජනාධිපතිවරයා සතු නිශේධ බලයද තවදුරටත් පවතී.
ඒ අනුව කොංග්‍රසයේ සභා දෙකේම බලය හිමිවූ පමණින් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට තමන් කැමැති සියලුම නීති සම්මත කිරීමට හැකි වන්නේ නැත.
මැතිවරණයෙන් පසුව ට්‍රම්ප් මුලින් ප්‍රකාශ කළේ තමන් ඡන්ද පත්‍රිකාවේ සිටියේ නම් විශාල ජයග්‍රහණයක් ලබාගැනීමට ඉඩ තිබූ බවයි.
එහෙත් පසුව නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පත සමඟ පැවති සාකච්ඡාවකදී මැතිවරණ ප්‍රතිඵල පිළිගැනීමට සූදානම් බවත් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය සමඟ කටයුතු කළ හැකි බවත් ඔහු ප්‍රකාශ කර තිබුණි.
2020 ජනාධිපතිවරණයේ ප්‍රතිඵල ට්‍රම්ප් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කළ ඉතිහාසය සැලකිල්ලට ගත් විට මෙම ප්‍රකාශයද විශේෂ අවධානයට ලක්ව තිබේ.
ඉරාන යුද්ධය, පලස්තීනය සහ ශ්‍රී ලංකාවට ඇති බලපෑම
ඇමෙරිකාවේ සිදුවන මෙම දේශපාලන වෙනස එරට දේශසීමාවලට පමණක් සීමා නොවන ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිවිපාක ඇති කළ හැකිය.
විශේෂයෙන්ම ඉරානයට එරෙහි යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් කොංග්‍රසයේ බල තුලනය වැදගත් වේ.
ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට යුද්ධය වෙනුවෙන් වැය කරන රාජ්‍ය මුදල්, ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්ති සහ විධායකයේ ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳ වැඩි පරීක්ෂාවක් සිදු කිරීමට අවස්ථාව ලැබෙනු ඇත.
එහෙත් කොංග්‍රසයේ බලය වෙනස් වූ පමණින් යුද්ධය ස්වයංක්‍රීයව අවසන් වන්නේ නැත. ඒ සඳහා දේශපාලන හා නීතිමය පියවර ගණනාවක් අවශ්‍ය විය හැකිය.
එමෙන්ම ඊශ්‍රායලයට ඇමෙරිකාව ලබාදෙන හමුදා ආධාර පිළිබඳ විවාදයද ඉදිරියේදී තීව්‍ර වීමට ඉඩ තිබේ.
මිචිගන්හි අබ්දුල් එල්-සයෙඩ්ගේ ජයග්‍රහණය එම විවාදය තුළ විශේෂ වැදගත්කමක් ගනී.
කෙසේ වෙතත් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ සියලුම සභිකයන් ඊශ්‍රායලයට ලබාදෙන හමුදා ආධාර නතර කිරීමට සහාය දක්වන්නේ නැත. එම නිසා මෙම මැතිවරණ ප්‍රතිඵලය මත පලස්තීනය සම්බන්ධයෙන් ඇමෙරිකානු ප්‍රතිපත්තිය අනිවාර්යයෙන්ම වෙනස් වනු ඇතැයි සහතික කළ නොහැකිය.
මෙම දේශපාලන වෙනස ශ්‍රී ලංකාවටද ආර්ථික වශයෙන් වැදගත් වේ.
ඉරාන යුද්ධය හේතුවෙන් ගෝලීය ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම ශ්‍රී ලංකාව වැනි ඉන්ධන ආනයනය මත රඳා පවතින රටවලට අමතර ආර්ථික පීඩනයක් ඇති කරයි.
එමෙන්ම ට්‍රම්ප්ගේ ආනයන තීරුබදු ප්‍රතිපත්ති ශ්‍රී ලංකාවේ අපනයන ක්ෂේත්‍රයටද බලපායි. විශේෂයෙන්ම ඇඟලුම් කර්මාන්තය සම්බන්ධයෙන් එම ප්‍රතිපත්ති වැදගත් වේ.
ඒ අනුව කොංග්‍රසයේ නව බල තුලනය ඇමෙරිකාවේ ආර්ථික හා විදේශ ප්‍රතිපත්ති වෙනස් කිරීමට හේතු වන්නේද යන්න ශ්‍රී ලංකාවටද වැදගත් වනු ඇත.
මැතිවරණයෙන් ඇමෙරිකානු ජනතාව ලබාදුන් පණිවිඩය කුමක්ද?
2024 ජනාධිපතිවරණයේදී ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් තමන් සාමාන්‍ය ඇමෙරිකානු ජනතාව වෙනුවෙන් පෙනී සිටින නායකයෙකු බව ප්‍රකාශ කළේය.
එහෙත් 2026 මැදිකාලීන මැතිවරණයේදී ඡන්දදායකයන්ගේ තීරණ කෙරෙහි ජීවන වියදම, ඉන්ධන මිල, ආර්ථික අස්ථාවරත්වය සහ ජනාධිපතිවරයාගේ පාලනය පිළිබඳ අතෘප්තිය විශේෂයෙන් බලපා තිබේ.
එමෙන්ම ප්‍රකෝටිපති ව්‍යාපාරිකයන්ගේ දේශපාලන බලපෑම, යුද්ධ වෙනුවෙන් වැයවන මහජන මුදල් සහ සාමාන්‍ය ජනතාවට ලබාදෙන ආර්ථික සහන පිළිබඳ ප්‍රශ්නද මැතිවරණයේදී ඉස්මතු විය.
මෙවර ප්‍රතිඵලයෙන් තවත් වැදගත් කරුණක් පැහැදිලි වේ. එනම් ජනාධිපතිවරයාගේ ජනප්‍රියත්වය පමණක් නොව තමන්ගේ දෛනික ජීවිතයේ ආර්ථික හා සමාජීය අත්දැකීම් මතද ඡන්දදායකයන් දේශපාලන තීරණ ගන්නා බවයි.
කෙසේ වෙතත් ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් ජනතාව මුහුණදෙන මෙම ගැටලුවලට විසඳුම් ලැබී ඇති බව අදහස් නොවේ.
ඉදිරි වසර දෙක තුළ කොංග්‍රසයේ බලය යොදාගනිමින් ජනතාවගේ ආර්ථික අවශ්‍යතා වෙනුවෙන් කළ හැක්කේ කුමක්ද යන්න ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට පෙන්වීමට සිදුවනු ඇත.
එමෙන්ම යුද්ධ, සංක්‍රමණිකයන්ගේ අයිතිවාසිකම්, සෞඛ්‍ය සේවා සහ දේශපාලනය තුළ පවතින මූල්‍ය බලපෑම සම්බන්ධයෙන් ඇමෙරිකාව මුහුණදෙන ගැටලුද තවදුරටත් ඉතිරිව තිබේ.
ඒ අනුව මෙවර මැදිකාලීන මැතිවරණයේ ප්‍රතිඵලය ට්‍රම්ප් පාලනය පිළිබඳ ඇමෙරිකානු ජනතාවගේ අතෘප්තියේ ප්‍රබල ප්‍රකාශනයක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එහෙත් එය ඇමෙරිකාවේ දේශපාලන හා ආර්ථික ගැටලු අවසන් වීමක් නොවේ.
මැතිවරණයෙන් පිළිතුරු ලැබී ඇත්තේ කොංග්‍රසයේ බලය හිමිවන්නේ කාටද යන ප්‍රශ්නයට පමණි.
එහෙත් ඇමෙරිකානු ආර්ථිකය ක්‍රියාත්මක වන්නේ කාගේ ප්‍රයෝජනය සඳහාද? යුද්ධ වෙනුවෙන් වැය කරන මුදල් වෙනුවට ජනතාවට ආර්ථික සහන ලබාදිය හැක්කේ කෙසේද? දේශපාලන තීරණවලට ප්‍රකෝටිපතියන්ගේ බලපෑම කෙතරම්ද?
මෙවර මැතිවරණයෙන් පසුවත් ඇමෙරිකානු දේශපාලනය හමුවේ ඉතිරිව ඇති තීරණාත්මක ප්‍රශ්න වන්නේ ඒවාය.
