ඒ සිදුවෙමින් පැවතුණේ මේ කාලයටම සංකේතාත්මක වැදගත් සිදුවීමකි. ලොවපුරා තෙල් මිල හිතාගන්නට බැරි ලෙස උච්චාවචනය වෙමින් පවතිද්දී, ඕස්ට්රේලියාවේ විශාලම ගල් අගුරු බලාගාරයක් වන ලිඩෙල් බලාගාරයේ දැවැන්ත චිමිනි දෙකක් කඩා බිද දැමීමට පටන් ගෙන තිබුණි.
මේ තරම් විශාල බලාගාර දෙකක චිමිනි කඩා දමන අතරේ ලංකාවේ වාගේ නොව ඕස්ට්රේලියාවේ විදුලි බිල සීයට 10කින් අඩු කිරීමට එරට බලශක්ති අමාත්යවරයා නියෝග කළේය.
‘මොකක්? මොනවද මේ වෙන්නේ?‘ ඔබ විමසිය හැක. පිළිතුර සුන්දර එකකි. ලංකාව කළ යුතු දෙයකි. ඕස්ට්රේලියාවේ නිවාස තුනෙන් එකකට සුර්ය පැනල ඇත.
ලෝකයේ වෙන රටවල්වල අවධානයක් නොලබන නමුත් ඕස්ට්රේලියාව ලොවට ඔප්පු කරමින් සිටින්නේ නිවැරදි ප්රතිපත්ති සමග කළ හැක්කේ කුමක්ද කියාය.
ඕස්ට්රේලියාව ගෘහස්ථ පුනර්ජනනීය බලශක්ති සහ බැටරි භාවිතයේ විප්ලවයකට පුරෝගාමී වෙමින් සිටී. සෑම නිවාස තුනකින් එකකම සූර්ය පැනල ඇති මෙම රට ඒ වන විටත් ගෘහස්ථ සූර්ය බලශක්තිය අතින් ගෝලීය ප්රමුඛයන්ගෙන් එකක් විය.
ඕස්ට්රේලියාව තවමත් විශාල වශයෙන් පොසිල ඉන්ධන අපනයනය කරයි. ඒ නිසා දේශගුණික අර්බුදයට විශාල දායකත්වයක් ලබා දෙන රටක් ලෙසද එය තවමත් පවතී. නමුත් ඕස්ට්රේලියාවට නව වේගයක් ලබා දෙන්නේ සූර්ය පැනල සහ බැටරි ය.
මෑත කාලීන විශ්ලේෂණයකට අනුව, මෙම මූල්ය වර්ෂය තුළ ලෝකයේ රටවල් 200 කට ආසන්න ප්රමාණයක ස්ථාපනය කර ඇති ගෘහස්ථ පරිමාණයේ බැටරි ධාරිතාවයෙන් ආසන්න වශයෙන් 60% ක් මෙම ඕස්ට්රේලියානු කලාපයට අයත් වනු ඇත. ජූලි මාසයේ සිට, බැටරි 415,000 ක් පමණ අලුතින් සම්බන්ධ කර ඇත – දළ වශයෙන් සෑම ඕස්ට්රේලියානු නිවාස 25 කටම එක් ඒකකයක් බැගින් බැටරි පවති.
ශ්රී ලංකාවට මේ කතාව වැදගත් ඇයි? ලංකාවේ මේ වෙද්දීත් විශාල වශයෙන් කැලෑ කපමින්, වැව් මත විදුලි බලාගාර ඉදි කරමින් පවතින්නේ ගෘහස්ථ සූර්ය බලාගාර ඉදි කිරීම වෙනුවටය. මන්නාරමේ මහා විනාසයක් සිදුවෙද්දී ලංකාව ගල් අගුරු ආනයනයේදී සිදු වූ වංචා ගැන කතා කරයි. විදුලි පද්ධතියේ අසමතුලිතතා ඇතිවීමෙන් විදුලි කප්පාදුත් සිදුවෙන අතරතුරේය ඕස්ට්රේලියාවට අවධානය යොමු වෙන්නේ.
කාර්මික පරිමාණයේ බැටරිද වේගයෙන් ඉදිවෙමින් පවතින අතර, පසුගිය වසරේ සම්බන්ධතා දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි වීමෙන් පසු නව සූර්ය බල ධාරිතාව අතින් ඕස්ට්රේලියාව (ජනගහනය: මිලියන 27) පසුපසින් සිටින්නේ චීනයට (බිලියන 1.4) සහ ඇමෙරිකාව එක්සත් ජනපදයට (මිලියන 350) පමණි. විශාල සහ කුඩා බැටරි භාවිතයේ මෙම වැඩිවීම, උතුරු ක්වීන්ස්ලන්තය සහ දකුණු දූපත් ප්රාන්තය වන ටස්මේනියාව අතර කිලෝමීටර් 40,000 (සැතපුම් 24,850) කට වඩා වැඩි සම්ප්රේෂණ රැහැන් සහ කේබල් ඇතුළත් ජාතික පුළුල් විදුලිබල පද්ධතියෙන් විදුලිය සඳහා වන පිරිවැය අඩු කිරීම ආරම්භ කර ඇත.
Green Energy Markets උපදේශන ආයතනයේ අධ්යක්ෂවරයෙකු වන ට්රිස්ටන් එඩිස් පවසන්නේ “එය පුදුම සහගතයි” යනුවෙනි. ්
“තාක්ෂණයක් සමඟ මහා පරිමාණයෙන් ඉදිරියට ගියහොත් සහ මුල සිටම එය සැලසුම් සහගතව ආරම්භ කළහොත්, ඔබට සැබවින්ම සැලකිය යුතු වෙනසක් කළ හැකි බව මෙයින් නැවතත් පෙන්නුම් කරනවා. ඔබ මේ මොහොතේ නිවාසවල පරිභෝජනයට අවධානය යොමු කරන බැටරි නිෂ්පාදකයෙකු නම්, ඔබ අනිවාර්යයෙන්ම ඕස්ට්රේලියාව කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුයි.”
මේ බැටරි වැදගත් වන්නේ බොහෝ බලශක්ති ‘විශේෂඥයන්‘ යැයි කියාගන්නා උදවිය කියන කතාවකට උත්තර ලැබෙන නිසාය. ඔවුන් එක් පැත්තකින් පුනර්ජනනීය බලශක්තිය වැදගත් වුණාට අක්රමවත් බවත්, ඒ නිසා ගෑස් හෝ ගල්අගුරු හෝ ඩීසල් වාගේ ක්රමවේදවලින් විදුලිය නිපදවිය යුතු බවත් දිගින් දිගටම තර්ක කරයි.
ඒ වාගේම නිවාස මට්ටමෙන් සුර්ය බලය නිපදවිම හරියන්න් නැති බව බොහෝ දෙනෙක් කියයි. එයට හේතුව ඒ විදුලිය ගබඩා කරන්නට බැරි නිසාය. ලංකාවත් දැන් අධික බර පටවමින් ගෘහස්ථ මට්ටමෙන් සූර්ය බලහක්තිය නිපදවීම අධෛර්යවත් කරමින් සිටී.
මේ පුනර්ජනනීය බලශක්තියට සහ ගෘහස්ත සූර්ය පැනල පාවිච්චියට එරෙහිව නගන තර්කවලට බැටරි යනු මනා උත්තරයකි.
පුනර්ජනනීය විප්ලවයේ මුල් අවධියේ සිටම, මෙම ප්රහේලිකාවේ තීරණාත්මක කොටසක් ලෙස බැටරි තාක්ෂණයේ දියුණුවක් විය යුතු බව අපේක්ෂා කරන ලදී. එහෙත් සමහර තාක්ෂණයන් දියුණු වන්නේ මහා පරිමාණ ධනවතුන්ගේ වුවමනාවන්ට පමණි. බලශක්ති කර්මාන්තය ජනතාවාදි බලශක්ති ආකෘතියකට ගොඩනැගෙන්නට ඉඩ දෙන්නේ නැත.
සූර්ය බලශක්තිය ග්රහණය කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා නිවාසවල වහල මත පැනල ස්ථාපනය කිරීමටත්, එම ශක්තිය ගබඩා කර අවශ්ය විටෙක භාවිතා කිරීමට නිවාස තුළ බැටරි ස්ථාපනය කිරීමටත් නිවාසවලට හැකි වනු ඇත.
වසර කිහිපයකට පෙර සූර්ය පැනල මිල වේගයෙන් පහත වැටුණද, බැටරි ඒ හා සමානව ලබා ගත හැකි සහ දැරිය හැකි මිලකට පත් වූයේ මෑත වසරවලදී පමණි.
එක්සත් ජනපද-ඉරාන යුද්ධය සහ ඉන් අනතුරුව බලශක්ති මිල ඉහළ යාම මෙවැනි පුනර්ජනනීය තාක්ෂණයන්හි වාසි ඉස්මතු කර ඇති අතර, ලොව පුරා ස්ථාපනය කිරීම් සංඛ්යාව වසර කිහිපයකට පෙර ඉතා සුළු ප්රමාණයක තිබුණි. අද එය වර්ධනය වන රැල්ලක් දක්වා ගමන් කර ඇත. ලෝකයේ අනෙක් සියලුම රටවල් එකතු කළ විට වියදම් කරන ප්රමාණයට වඩා වැඩි මුදලක් ඒ වෙනුවෙන් වියදම් කරමින් චීනය බොහෝ ඉදිරියෙන් සිටී. නමුත් සෙසු රටවල් අතරින්, ඕස්ට්රේලියාව පෙරමුණට පැමිණ ඇත.
මීට පෙර, ඕස්ට්රේලියානු විදුලිබල පද්ධතියේ මිල අධිකම බලශක්ති උත්පාදන ක්රමය වන ගෑස් බලයෙන් ක්රියාත්මක වන විදුලිය විය. දැන් සූර්ය සහ සුළං බලය මගින් විදුලියෙන් අඩක් පමණ සපයන අතර, ගල් අඟුරු බලාගාර ක්රමයෙන් වැසී යද්දී, හිරු බැස යෑමෙන් පසු ඇතිවන හිඩැස් පිරවීම සඳහා පමණක් ගෑස් භාවිතා කරමින් සිටී.
නමුත් බැටරි දිනෙන් දින රාත්රී කාලයේ විදුලි සැපයුමේ වගකීමත් භාර ගනිමින් සිටී. පෙර වසරට සාපේක්ෂව මෙම ගිම්හානයේ මාස තුනක කාලය තුළ සමස්ත ගෑස් ආශ්රිත විදුලි උත්පාදනය 24% කින් අඩු විය. ව්යාපාර 60,000 කට වඩා නියෝජනය කරන Australian Industry Group හි දේශගුණික විපර්යාස සහ බලශක්ති අධ්යක්ෂ ටෙනන්ට් රීඩ් පවසන්නේ එය “විදුලි මිල සෑදෙන ආකාරය මුළුමනින්ම වෙනස් කර ඇති” බවයි.
“සවස උපරිම ඉල්ලුම සපුරාලීම සඳහා ගෑස් වල භූමිකාව වැදගත් වූ අතර ඊට විශාල පිරිවැයක් දැරීමට සිදු විය, මන්ද ගෑස් යනු ලාභ ඉන්ධනයක් නොවන බැවිනි. නමුත් දැන් දැන්, සවස 6 න් ඇරඹෙන වෙළඳපොළට වේගයෙන් පැමිණෙන්නේ බැටරි ය,” ඔහු පවසයිෙ
Ember නම් බලශක්ති විශ්ලේෂක සංවිධානයේ ඩේව් ජෝන්ස් පෙන්වැ දෙන්නේ මේ වෙද්දී ගෘහස්ථ බැටරිවල ආයු කාලය දීර්ඝ බවත්, ඒවායේ ගුණාත්මකභාවය වැඩි වී තිබෙන බවත් ඒ නිසා ලෝක පරිමාණයෙන් බලශක්ති විප්ලවයක් වෙමින් පවතින බවය. අද පාවිච්චි කරන ගෘහස්ථ බැටරි වසර කිහිපයකට පෙර තිබුණු බැටරිවලට වඩා තත්වයෙන් උසස්ය.
“දැනටමත් කැලිෆෝනියාවේ, 2025 වසර පුරාම, බැටරි හේතුවෙන් දිවා ආහාර වේලාවට වඩා සවස් යාමයේ මුල් භාගයේ වැඩි සූර්ය උත්පාදනයක් දක්නට ලැබුණි,” ජෝන්ස් පැවසීය. “දැන් බැටරි 24×365 විදුලිය ලබා දීමට තරම් හොඳ මට්ටමක පවතින අතර, විශාලතම 1GW 24×365 බලාගාරය ඉදිවෙමින් පවතී.”
මෙම බැටරි විප්ලවය ඉබේ සිදු වූවක් නොවේ. රජයන්ට තිබුණු සැලසුම් නිසා ඇති වූවකි. එරට ඇන්තනි ඇල්බනීස්ගේ කම්කරු රජය විසින් බදු ගෙවන්නන්ගේ මුදලින් ලබාදුන් සහනාධාර හරහා එය ආරම්භ කරන ලදී. පසුගිය ජූලි මාසයේ සිට, එය නිවාස සඳහා වන මූලික පිරිවැය 30% කින් අඩු කිරීම සඳහා වසර හතරක් තුළ ඕස්ට්රේලියානු ඩොලර් බිලියන 2.3 ක් (පවුම් බිලියන 1.4 ක්) වෙන් කරන ලදී.
පිරිවැය අඩු කිරීම සඳහා වැඩසටහන කපා හරින ලෙස දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ගෙන් එල්ල වන ඉල්ලීම්වලට මුහුණ දෙමින්, රජය දෙසැම්බර් මාසයේදී නිවේදනය කළේ විශාල බැටරි සඳහා වන සහනය අඩු කරන නමුත්, දශකය අවසන් වන තෙක් එය පවත්වා ගෙන යාම සඳහා මුළු අරමුදල් සැපයීම ඕස්ට්රේලියානු ඩොලර් බිලියන 7.2 දක්වා ඉහළ නංවන බවයි. සමස්ත ඉලක්කය බැටරි මිලියන 2 දක්වා දෙගුණ කරන ලදී.
සමහර ප්රාන්ත ආන්ඩු සහනාධාර ඉවත් කළ වහාම මෙම බැටරි විප්ලවය සූර්ය පැනල වලටද තල්ලුවක් ලබා දී ඇත. මිනිසුන් තම ගබඩා පද්ධතිවලින් උපරිම ප්රයෝජන ගැනීම සඳහා ඔවුන්ගේ පැරණි පැනල නව, විශාල ඒවා සමඟ ප්රතිස්ථාපනය කිරීම හේතුවෙන් මාර්තු මාසයේදී ඉතිහාසයේ වැඩිම පැනල සංඛ්යාවක් පිහිටුවීය. ඒ මාසයේ ඔවුන් තැබූ වාර්තාව අප්රේල් මාසයේදී නැවත අලුත් කර තිබුණි.
Grattan Institute බුද්ධි මණ්ඩලයේ බලශක්ති සහ දේශගුණික විපර්යාස වැඩසටහන් අධ්යක්ෂ ඇලිසන් රීව් පවසන්නේ, එක රැයකින් බලශක්ති පද්ධතිය නැවත ලියවී ඇති ආකාරය එයින් මනාව නිරූපණය වන බවයි. නව ආකෘතිය යටතේ, නිවාස යනු පාරිභෝගිකයින් පමණක් නොව වෙළඳපොලේ නිෂ්පාදකයින් ද වේ.
පැරණි උත්පාදන ක්රම වඩ වඩාත් පරාජය වෙමින් සිටී. දිගු කාලයක් පවතින බැටරි යනු සූර්ය බලශක්තිය පිළිබඳ අතීත විවේචන නතර කරන්නකි.
රාත්රියේදී හිරු පායන්නේ නැත යන්න – “සම්පූර්ණයෙන්ම නිෂ්ප්රභ වී” ඇති බව ඇලිසන් රීව් කියන්නීය.
මෙය වහාම ලංකාවේ ආණ්ඩුව අධ්යන කළ යුතු ප්රවණතාවකි. බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ නිරත වන්නන් අධ්යන කළ යුත්තකි. දැනටත් සූර්ය බලශක්තියට ඉතා හොද ප්රවණතා පවතින පසුබිමක ලංකාවත් යා යුතු මාවත මෙයයි.
