කොළඹ මහනගර සභාවේ 2026 වර්ෂය සඳහා වූ අයවැය ඊයේ (22) දිනයේදී වැඩි ඡන්දයෙන් පරාජයට පත් විය. පාලක ජාතික ජන බලවේගය (NPP) යටතේ පත්වූ නව පුරපතිනිය වන ව්රායි බල්තසාර් මහත්මියට මෙම පරාජයත් සමඟ සිය ධුරය අහිමි වේද? යන පැනය බොහෝ දෙනා අතර කතාබහට ලක්ව තිබේ. මේ පිළිබඳ නීතිමය පසුබිම සහ ඉදිරි ක්රියාමාර්ග පිළිබඳ සොයා බැලීමකි මේ.
මෙම තත්වය ජාතික ජන බලවේගයේ අයවැය පරාද වූ අනෙකුත් ආයතනවලටත් අදාල වේ.
අයවැය පරාජයෙන් පුරපති ධුරය අහිමි වේද?
සරලම පිළිතුර “නැත” යන්නයි.
සාමාන්ය සම්ප්රදාය අනුව අයවැය පරාජය වීම ආණ්ඩුවක් හෝ සභාවක් කෙරෙහි විශ්වාසය බිඳ වැටීමක් ලෙස සැලකුණද, පවතින නීතිමය රාමුව තුළ (විශේෂයෙන්ම සභාවක් පිහිටුවා මුල් කාලය තුළ) එය පුරපති ධුරය අහිමි වීමට සෘජු හේතුවක් නොවේ.
මේ සඳහා බලපාන ප්රධාන නීතිමය ප්රතිපාදනය වන්නේ 2012 අංක 21 දරන පළාත් පාලන ආයතන (විශේෂ විධිවිධාන) පනතයි.
නීතිමය ප්රතිපාදන (2012 අංක 21 දරන පනත)
ඉහත පනතේ 7 වන වගන්තිය මගින් මහ නගර සභා ආඥාපනතේ 215අ වගන්තිය සංශෝධනය කර ඇති අතර, එහි අයවැය පරාජය වීමකදී ක්රියා කළ යුතු ආකාරය පැහැදිලිව දක්වා ඇත.
එම නීතියට අනුව:
- වසර දෙකක රැකවරණය: අයවැය පරාජය වීම හේතුවෙන් නගරාධිපතිවරයෙකු ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වූවා සේ සැලකීමේ නීතිය බලාත්මක වන්නේ “සභාවේ නිල කාලය ආරම්භ වී වසර දෙකකින් ඉක්බිතිව” පමණි.
- මෑතකදී පිහිටුවන ලද සභාවක් බැවින්, වත්මන් සභාව මෙම වසර දෙකක කාලසීමාව තුළ පවතී. එබැවින් අයවැය පරාජය වුවද පුරපතිනියට නීත්යානුකූලව ධුරයේ රැඳී සිටීමට බාධාවක් නොමැත.
පුරපතිනියට දැන් කළ හැක්කේ කුමක්ද?
මෙම පරාජයෙන් පසු පුරපතිනියට ගත හැකි නීතිමය පියවර කිහිපයක් තිබේ:
නැවත ඉදිරිපත් කිරීම: නගරාධිපතිනියට සංශෝධන සහිතව හෝ රහිතව අයවැය ලේඛනය නැවත සභාවට ඉදිරිපත් කළ හැකිය.
කාලරාමුව: එසේ නැවත ඉදිරිපත් කිරීම සති දෙකක් ඇතුළත සිදු කළ යුතුය.
දෙවන වර පරාජය වුවහොත්: මෙම මුල් වසර දෙකක කාලය තුළ දෙවන වරටත් අයවැය පරාජය වුවද, ඇය ධුරයෙන් ඉවත් විය යුතු නැත. ඇයට විධායක බලතල භාවිත කරමින් අත්යවශ්ය සේවා පවත්වාගෙන යාමට සහ මූල්ය පරිපාලනය සිදු කිරීමට හැකියාව ලැබේ. පනතේ සඳහන් “ඉල්ලා අස්වූවා සේ සැලකීමේ” විධිවිධානය අදාළ වන්නේ වසර දෙකකට පසුව එළඹෙන අයවැය අවස්ථාවන් සඳහා පමණි.
සභාපතිවරයෙකු ඉවත් කළ හැකි වෙනත් ක්රම තිබේද?
අයවැය පරාජයෙන් ඉවත් කළ නොහැකි නම්, පුරපතිනිය ඉවත් කළ හැක්කේ කෙසේද? ඒ සඳහා ඇත්තේ ඉතා සීමිත ඉඩකඩකි.
- ඉල්ලා අස්වීම: ඇය ස්වකැමැත්තෙන් ඉල්ලා අස්වීම.
- පුරප්පාඩු පිරවීම: යම් හෙයකින් ධුරය පුරප්පාඩු වුවහොත්, එය පිරවීම සඳහා මැතිවරණ කොමසාරිස්වරයා විසින් අදාළ දේශපාලන පක්ෂයේ ලේකම්වරයාගෙන් විමසා නව පත් කිරීමක් සිදු කරනු ඇත.
- නීතිමය හෝ විනය ක්රියාමාර්ග: බරපතල වරදක් සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ ක්රියාමාර්ගයක් හෝ පක්ෂ විනය ක්රියාමාර්ගයක් මගින් ධුරය අහිමි වීම.
වත්මන් දේශපාලන වාතාවරණය තුළ විපක්ෂ කණ්ඩායම් සංවිධානාත්මකව අයවැය පරාජය කළද, 2012 අංක 21 දරන පනතේ ප්රතිපාදන මගින් පුරපති ධුරයට ආරක්ෂාව සැලසී ඇත. ඉදිරි දින කිහිපය තුළ සංශෝධිත අයවැයක් ඉදිරිපත් කිරීම හෝ පවතින බලතල ප්රකාරව සභාව මෙහෙයවීම ව්රායි බල්තසාර් පුරපතිනියගේ මීළඟ පියවර වනු ඇත. මෙය දේශපාලන අභියෝගයක් මිස, ක්ෂණික නීතිමය අවදානමක් නොවන බව පැහැදිලිය.
