නිදහස සහ ප්‍රතිරෝධයේ දේශපාලනය: කුල ක්‍රමය ඇත්තටම ප්‍රශ්න කරන ඉන්දියාවක් දකින්න මම කැමතියි… ඒක ඇත්තටම පිළිකුල් සහගතයි.

අරුන්දතී රෝයි සමග බීබීසී ඉන්දීය සේවය සමග පැවැත්වූ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකි.

මම ඔබේ සියලුම පොත්වල, ඔබේ පළමු නවකතාව වූ ‘God of Small Things’ සිට ‘Mother Mary Comes to Me’ දක්වා නිරන්තරයෙන් දකින්න ලැබෙන තේමාවකින් ආරම්භ කරන්න කැමතියි. ඒ තමයි මේ කුඩා පුද්ගලික විරුද්ධත්වයන් (acts of dissent) ප්‍රකාශ කිරීම. ඉතින් කුඩා කාලයේදීම අධිකාරිය ප්‍රශ්න කළ හැකි බවත්, එය ප්‍රශ්න කළ යුතු බවත් ඔබ තේරුම් ගත්තේ කවදාද?

අරුන්දතී රෝයි: දෙවියන් තමයි දන්නේ, මම අදහස් කළේ, මේ දේවල් හරියටම දැනගන්න අමාරුයි… මේවා හුදෙක් සහජ ඉවෙන් එන දේවල්. මම හිතන්නේ… මම අදහස් කළේ, මම හැදී වැඩුණේ නිතරම වෙනත් අධිකාරියකට එරෙහිව සටන් කළ අම්මා කෙනෙක් එක්ක. ඒ නිසා මම හිතන්නේ ඒක නිකන්ම බලාගෙන ඉඳලා ඉගෙන ගත්ත දෙයක් වෙන්න ඇති. මට හරියටම කියන්න බැහැ, ඔයා දන්නවනේ මේ දේවල් කොහොම උපදිනවද කියලා කවුරුවත් දන්නේ නැහැ.

‘Mother Mary Comes to Me’ පොතට අනුව, ඔබේ මව ඔබට ලබා දී ඇති දේවල් දෙකක් තිබෙන බව පෙනෙනවා. ඒ වගේම ඒවා ඉතා පරස්පර විරෝධී දේවල්. ඒ තමයි බිය සහ නිදහස. ඉතින් ලේඛිකාවක් විදිහට වගේම පුද්ගලිකව ඔබව වඩාත් හැඩගැස්වීමට මේ දෙකෙන් කුමක් බලපෑවා කියාද ඔබ සිතන්නේ?

ම්… මම හිතන්නේ පැහැදිලිවම නිදහස. හැබැයි ඒක එන්නේ ඒක අවභාවිතා කරයිද, ඊට අගෞරව කරයිද, එහෙමත් නැත්නම් ඒක නැතිවෙයිද කියන නිරන්තර බියක් එක්කයි. ඉතින් මම මගේ නිදහසට සහ එය මට ලැබීමට ඇති හේතු වලට ගරු කරනවා.

මම ඒ පොත කියවමින් සිටියා, ඊට පස්සේ ඒ සම්බන්ධව පළවුණු විචාර දැක්කම, ඒකේ ගොඩක් සිත්ගන්නා සුළු දෙයක් තිබුණා. ඒ තමයි සෑම දියණියක්ම කොහොමහරි ඒ පොතේ ඉන්න මව සමඟ තමන්ගේ සම්බන්ධතාවයේ යම් කොටසක් හොයාගෙන තිබුණා. ඔවුන්ගේ තත්වයන් ඔබේ තත්වයන්ට වඩා බොහෝ සෙයින් වෙනස් වුණත්, හැමෝටම දැනුණු යම් සම්බන්ධයක් එතන තිබුණා. පෞද්ගලිකව ගත්තොත් මමත් තනි මවක් යටතේ හැදී වැඩුණු කෙනෙක්. මගේ මවත් එක්ක මගේ තියෙන සම්බන්ධතාවය ගෙනියද්දි මමත් ගොඩක් දුෂ්කරතාවලට වගේම සතුටුදායක අවස්ථාවලටත් මුහුණ දීලා තියෙනවා. ඉතින් මම මේ පොත කියවද්දී සමහර කොටස් වලින් හිතට ලොකු සහනයක් දැනුණා. ඒ වගේම සමහර තැන් වලදී මට හිතුණා “හරි, ඒක ටිකක් රළු වැඩියි” කියලා. ඉතින් මේ පොතට ප්‍රතිචාර ලැබුණට පස්සේ, ඔබ යම් දෙයක් වෙනස් කරනවද? ඔබ වෙනස් විදිහකට යමක් ලියනවද?

නැහැ, මම අදහස් කළේ, මම ප්‍රතිචාර මත පදනම්ව ලියන හෝ හිතන කෙනෙක් නෙවෙයි… මේවා හරිම පුද්ගලික දේවල්. ඉතින් මම, ඒ කියන්නේ පැහැදිලිවම මම ඒක ලියනකොට හිතුවේ නැහැ ඒක මේ වගේ විශ්වීය බැඳීමක් ඇති කරයි කියලා. මොකද මට මගේ ළමා කාලය, මගේ අම්මා සහ මගේ ජීවිතය දැනුණේ හරිම අමුතු විදිහට. ඒක එහෙම වුණා, හැබැයි ඇත්තටම හැමෝටම මොකක් හරි කතාවක් තියෙනවා. ඉතින් මම හිතනවා, මට හමුවෙන ගොඩක් අය මට මේ ගැන කියලා තියෙනවා. ඒ වගේම ඒක ඔවුන්ට තමන්ගේ දෙමව්පියන්ව හුදෙක් දෙමව්පියන් විදිහට විතරක් නෙවෙයි, මනුෂ්‍යයන් විදිහට දකින්න උදව් වුණා කියලා ඔවුන් කිව්වා. ඒ වෙනකොට ඔබට වෙනස් බලාපොරොත්තු සමූහයක් තියෙනවා, ඒ කියන්නේ ඔබේ අම්මාටත් කතාවක් තිබුණා කියලත්, සමහරවිට ඇයටත් අම්මා කෙනෙක් හිටියා කියලත් ඔබට මතක් වෙනවා… [සම්මුඛ පරීක්ෂක: ඊට පස්සේ ඔබ කුඩා දරුවෙකු විදිහට ඔවුන්ව දැඩි ලෙස විනිශ්චය කරනවා ඇති] ඒ පුනරාවර්තන චක්‍රයෙන් ඔබ කොහොමද ගැලවෙන්නේ කියන එකයි ප්‍රශ්නය.

ඇය පොත කියෙව්වා නම් ඇය මොනවා කියාවි කියලද ඔබ හිතන්නේ?

හොඳයි, මම හිතන්නේ ඒක සතියේ දවස අනුව වෙනස් වෙයි. ඇය ගැන කිසිම දෙයක් කලින් පුරෝකථනය කරන්න බැහැ. හැබැයි මට, ඒ කියන්නේ මගෙන් නිතරම මේ ප්‍රශ්නය අහලා තියෙනවා. මෙතන තියෙන කාරණය තමයි, ඇයට දරුණු ඇදුම රෝගයක් තිබුණු නිසා, ඇයව කලබලයට පත් නොකර ඇයට කිසිවක් කියන්න බැරි වුණා. ඇය නිතරම “මම රෝහල් ගත වෙයි” හෝ “ඔයා නිසා මම මැරෙයි” කියනවා. මගේ ජීවිතේ කවදාවත්ම, කිසිම දවසක ඇයත් එක්ක කතා කරන්න මට අවස්ථාවක් ලැබුණේ නැහැ. ඉතින් මට නම් මේක හරියට මම ඇයත් එක්ක කතා කරනවා වගේ වැඩක්.

ඔබ කලින් කරපු සම්මුඛ සාකච්ඡා වලදී කියලා තියෙනවා ඔබ ඉතා ඉක්මනින් වැඩිහිටියෙකු බවට පත්වුණු දරුවෙක් කියලා. ඉතින් ඒකේ තියෙන අවාසිය මොකක්ද? ඒ වගේම ඒකෙන් ලැබුණු වාසි මොනවා හරි තිබුණද?

හොඳයි, මම හිතන්නේ මම එහෙම කියන්න හේතුව වුණේ මම හැදී වැඩුණේ හරිම අමුතු විදිහකට වීම. මම හැදී වැඩුණේ ගමක වුණත්, මම පොතේ කියනවා වගේ මාත් එක්ක හිටපු මිනිස්සු විශ්වීය (cosmopolitan) අදහස් තියෙන අය. ඉතින් ඒක සම්පූර්ණ දේශීය සංස්කෘතිය සහ විශ්වීය අදහස් එකට මිශ්‍ර වුණු අමුතුම සුසංයෝගයක් වුණා. ඒ වගේම අප වටා ඉතා සම්ප්‍රදායික සමාජයක් තිබුණු නිසා, එහි විශාල අවමානයක් සහ අගෞරවයක් තිබුණා. ඊට පස්සේ ඒ කෝපය මගේ සහෝදරයා සහ මම පිටින් යැවුණා. මම හිතන්නේ මට ගොඩක් ඉක්මනින් වැඩිහිටියෙක් වෙන්න සිද්ධ වුණා. මොකද මට සිද්ධ වෙන දේ සහ ඒක මට වෙන්නේ ඇයි කියන එක නිකන්ම අත්විඳිනවා වෙනුවට ඒක තේරුම් ගන්න උත්සාහ කරන්න මට සිද්ධ වුණා. ඒ නිසා, සාමාන්‍යයෙන් ළමයි තමන්ගේ හැඟීම් වල කේන්ද්‍රයේ හිටියත්, මට ඒ තැනින් ඉවත් වෙන්න සිද්ධ වුණා. මම හිතන්නේ අන්තිමේදී මාව ලේඛිකාවක් කළේ අන්න ඒ දේ තමයි.

මට දැන් ඔබ ලේඛිකාවක් වීම සහ ‘God of Small Things’ වගේම ‘Booker Prize’ සම්මානය දිනා ගැනීම ගැන කතා කරන්න ඕනේ. ඔබ ඔබේ පොතක කියලා තියෙනවා ‘God of Small Things’ පොතෙන් ඒ තරම් සල්ලි හම්බ කළාම ඔබට ලොකු වරදකාරී හැඟීමක් දැනුණා කියලා. ඔබ තාමත් ඒ වරදකාරී හැඟීම කොහේ හරි තියාගෙන ඉන්නවද? ඒ වගේම ඔබ ඇයි එහෙම වරදකාරී හැඟීමක් ඇති කරගත්තේ? ඔබේම මහන්සියෙන් සල්ලි හම්බ කරන එක නිසැකවම වැරැද්දක් නෙවෙයිනේ.

ඔව්, මම අදහස් කළේ, මම හැදී වැඩුණේ මහපාරේ නිවසින් පිටත කියන කාරණය නිසා වෙන්න ඇති. නව යොවුන් වියේදී පවා මට පෞද්ගලික සහ පොදු දේවල් ආරක්ෂා කරන ඒ පවුර තිබුණේ නැහැ. ඒ නිසා මම නිතරම මේ රටේ මිනිස්සු කොතරම් පීඩාවට පත් වෙලාද කියන එක දැක්කා. මගේ ඇතුළේ කොමියුනිස්ට්වාදියෙකුත් ඉන්නවා, ඒ කියන්නේ මෙවැනි දැවැන්ත අසමානතාවයක් නොතිබිය යුතුයි කියලා මම විශ්වාස කරනවා. අපි අපිට තියෙන දේවල් බෙදාගත යුතුයි. මම ඒක විශ්වාස කරනවා, හැබැයි ඒක බෙදාගන්න එක ලේසි නැහැ. මොකද ඒකත් ගොඩක් වැරදි විදිහට යන්න පුළුවන්. ඒ නිසා ඔබ ඒක දේශපාලනික ආකාරයකින් කරන්න උත්සාහ කළ යුතුයි. ඉතින් ඔව්, වඩු කාර්මිකයෙක්, ලේඛකයෙක්, ගොවියෙක් හෝ මාධ්‍යවේදියෙක් වේවා, ඔබ ඒ තරම් අසමාන නොවන සමාජයක ජීවත් වුණා නම් හොඳයි කියලා මට හිතෙනවා.

ඒත් ඔබ තාමත් ඒ වරදකාරී හැඟීම දරාගෙන ඉන්නවද? නැත්නම් ඒක මඟහරවා ගන්න ඔබ වෙනත් ක්‍රම හොයාගෙන තියෙනවද?

නැහැ, මට දැන් වරදකාරී හැඟීමක් නැහැ. මොකද මම පොතේ කියනවා වගේ, මගේ රාජකීය මුදල් වලින් විශාල ප්‍රමාණයක් භාරයකට (trust) යනවා. ඊට පස්සේ ඒක වෙනත් මිනිසුන්ට සහ මාධ්‍යවේදීන්ට, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින්ට වගේ විවිධ අයට උපකාර කරන්න යොදවනවා. ඒත් ඒක ඔබ කරන දෙයක් විතරයි, ඒකෙන් මේ දරුණු ගැටළුවට පද්ධතිමය විසඳුමක් ලැබෙන්නේ නැහැ.

බුකර් සම්මානයෙන් පස්සේ, ඔබට ඒ ප්‍රභූ සාහිත්‍ය කවයේම රැඳී ඉන්න තෝරාගන්න තිබුණා. ඒත් ඔබ එහෙම කළේ නැහැ. ඔබ එළියට ඇවිත් සමාජ හා දේශපාලන ගැටලු, වේලි, න්‍යෂ්ටික අවි, යුද්ධය ගැන ලියන්න පටන් ගත්තා. ඇයි ඒ? ඒ කාලේ ඒක ගන්න අමාරු තීරණයක් වෙන්න ඇති කියලා මම හිතනවා.

කොහෙත්ම නැහැ. ඒක මට ගන්න අමාරු තීරණයක් වුණේ නැහැ. මට ජීවත් වෙන්න ඕනේ, නැත්නම් ලියන්න ඕනේ තැන ඒක නෙවෙයි. ඉතින් ඒක මට තීරණයක් වුණේම නැහැ. “අනේ, මම ලන්ඩන් වල ජීවත් වෙන්න ඕනෙද, නැත්නම් මම එහෙම වෙන්න ඕනෙද” කියලා කිසිම උභතෝකෝටිකයක් තිබුණේ නැහැ. මම කළේ මට කරන්න ඕනේ වුණු දේමයි. මම කිසිම දෙයක් පරිත්‍යාග කරලා නැහැ. මම ලියන ක්‍රියාවටත්, ලේඛකයෙකු විය යුත්තේ කුමක්ද සහ මා ලිවිය යුත්තේ කුමක් ගැනද කියන අදහසටත් සම්පූර්ණයෙන්ම කැප වෙලා ඉන්නේ.

ඔබ දශක ගණනාවක් පුරා රජයන්ට, සංස්ථා වලට සහ බහුතර දේශපාලනයට එරෙහිව ලියමින් ඉඳලා තියෙනවා. මේ විරුද්ධත්වය (dissent) වෙනුවෙන් ඔබට පෞද්ගලිකව ගෙවන්න වුණු මිල මොකක්ද?

හොඳයි, මම ‘Mother Mary Comes to Me’ පොතේ ඒ ගැන ලියනවා. ඒ කියන්නේ අපිට පිරිසිදු, පුදුමාකාර සහ ස්වයං-ධර්මිෂ්ඨ වෙන්න බැරි සමහර අවස්ථා තියෙනවා කියලා. ඒත් ඔබට ඔබ එයට එකඟයි කියා ඔබටම කියාගත හැකි ආකාරයට ජීවත් විය යුතු සමහර අවස්ථා තියෙනවා. ඒක අපූරුයි කියන එක නෙවෙයි, නමුත් මම ගත්තු සමහර තීරණ තියෙනවා. උදාහරණයක් විදිහට, මට පුරුෂයෙක් එක්ක ලස්සන සම්බන්ධතාවයක් තිබුණත්, මම දැන් තනියම ජීවත් වෙනවා කියන කාරණය. ඒත් මට කවදාවත් ඒ දේවල රවුම සමචතුරස්‍රයක් කරන්න බැරිවුණු තැන් තිබුණා. ඉතින්, ඒවා පැහැදිලි දේවල් නෙවෙයි. නිකන් හිරේ යනවා වගේ, අපහාස කරනවා වගේ, නැත්නම් බැනුම් අහනවා වගේ දේවල් නෙවෙයි. ඒත් සමහර වෙලාවට ඔබ යන පාර හැමවිටම ලේසි නැහැ. ඒත් මා ලියන දේ පිළිබඳ මගේම කැපවීම තමයි මාව ඒ පාරේ යවන්නේ. ඒ වගේම මම නැවත නැවතත් කියනවා, මම කිසිම දෙයක් පරිත්‍යාග කරලා නැහැ. මම ගොඩක් අය වගේ දුක් විඳලා නැහැ.

ඒ ගැන තව ටිකක් දුරට කතා කළොත්, වම් පාර්ශවය නිතරම මේ මතවාද නිසා බෙදී යනවා. වම් පාර්ශවය වෙනස් විදිහකට කරන්න පුළුවන් මොනවද කියලා ඔබ හිතන්නේ?

කේරළය වගේ ප්‍රාන්තවල වම් පාර්ශවය අවුරුදු ගණනාවක් තිස්සේ බිම් මට්ටමේ වැඩ කරලා තියෙනවා. ඔවුන්ට ජනතාවගේ නාඩිය තේරෙනවා. නමුත් කැලෑවල ඉන්න RSS එක වගේ, දෘෂ්ටිවාදාත්මකව මෙහෙයවෙන අය ඉන්නවා. දැන් මේ වෙලාවේ, අපි මුහුණ දීලා ඉන්නේ මිනිස් වර්ගයා මීට කලින් මුහුණ දීලා නැති මොහොතකට. කෘතිම බුද්ධියේ (AI) රැල්ල සහ අපි දන්න මේ හැමදේම එක්ක, මොනවා වෙයිද කියලා අපි දකින්නයි යන්නේ. මේ හැමදේම එහා මෙහා වෙන්න පටන් ගනියි. අපිට ඉස්සරහට එන්නේ මොනවද කියලා අපි දන්නේ නැහැ. ඉතින් මම හිතන්නේ ශ්‍රමිකයන්ගේ අයිතිවාසිකම් මත පදනම් වූ වම් පාර්ශවයේ දෘෂ්ටිවාදය, ශ්‍රමිකයන් නැති වුණාම මොකද වෙන්නේ? ඒ ගැන මම දන්නේ නැහැ, අපිට ඉස්සරහට ගොඩක් සංකල්පීය දේවල් ගැන හිතන්න තියෙනවා.

කොන්කරන ලද ප්‍රජාවන් ගැන ඔබ ලියනවා. ඔබ සම්මානලාභී කතුවරියක් නිසා ඔබට යම් සමාජ හා සංස්කෘතික ප්‍රාග්ධනයක් තියෙනවා. ඔබේ හඬ ඔවුන්ගේ හඬට වඩා බොහෝ දුර යනවා. ඉතින් යම් අවස්ථාවකදී, ඔවුන්ගේ හඬ නිවැරදිව පිටතට ගෙන ඒමේ වගකීම ඔබ මත බරක් වෙනවද?

මම කවදාවත් අනුන්ගේ හඬ නියෝජනය කරන කෙනෙක් විදිහට මාව දකින්නේ නැහැ. මම කවදාවත් අනුන්ව නියෝජනය කරන්න උත්සාහ කරන්නේ නැහැ. මම බස්තර් (Bastar) ගැන ලිව්වත්, නර්මදා (Narmada) ගැන ලිව්වත්, මම හිතන්නේ ඔබ ලියන දේට අදාළව ඔබවම ස්ථානගත කරගෙන, ඔබ කවුද කියන එක කියන එක ගොඩක් වැදගත්. මම හැමතිස්සෙම ඒක කරලා තියෙනවා. අනුන්ව නියෝජනය කරනවා කියන එක හරි නැහැ. ඒක හරියට ඔබ තේරී පත්වූ නියෝජිතයෙක් වගේ මවාපානවා වගේ වැඩක්. හඬක් නැති අය කියලා ජාතියක් නැහැ (There’s no such thing as the voiceless). ඉන්නේ හිතාමතාම යටපත් කරපු, නැත්නම් හිතාමතාම ඇහුම්කන් නොදෙන අය විතරයි. ඒ නිසා මම නියෝජනය කරන්නේ මාව නෙවෙයි කියලා පිළිගැනීම තමයි වගකීම භාරගන්නවා කියන්නේ.

මාධ්‍යවේදීන් වන අපට එල්ල වන එක් ලොකු චෝදනාවක් තමයි, අපි කවදාවත් නොයන තැන් වලට එකපාරටම කඩාපාත් වෙලා (parachute down), කතාව කරලා එළියට එනවා. ඊට පස්සේ එහේ ඉන්න මිනිස්සුන්ට අපි ලියන දේවල ප්‍රතිවිපාක වලට මුහුණ දෙන්න සිද්ධ වෙනවා. දේශපාලන ලේඛකයන්ටත් මේක අදාළද? නැත්නම් ඒක වෙනස්ද?

ඒක ඔබ ලියන විදිහ සහ ඔබ ලියන්නේ මොනවද කියන එක මත රඳා පවතිනවා. මට නිතරම මේ ව්‍යාපාරය වෙනුවෙන් හරි, අර ව්‍යාපාරය වෙනුවෙන් හරි කතා කරන්න කියලා ආරාධනා ලැබෙනවා. මාධ්‍ය ඉන්නවා නම් එන්න කියලා කියනවා. ඒත් මම එහෙම කරන්නේ නැහැ. මම ලිව්වොත්, මම ගිහින් ගොඩක් කාලය ගත කරනවා. මට සම්බන්ධතා තියෙනවා, ඒක මගේ ජීවිතේ කොටසක් වෙනවා. අනිත් අතට, ඒක තමයි මාධ්‍යවේදයේ ස්වභාවය කියලා තේරුම් ගන්න එක වැදගත්. හැමෝටම හැමතැනම ජීවත් වෙලා භූමියේ පුත්‍රයෙක් වෙන්න බැහැ. ඉතින් ඒක වගකීමෙන් කරන්න ඕනේ.

මෑතකදී ඉන්දියාවේ Cockroach Janata Party නමින් තරුණයින් මෙහෙයවූ විශාල ව්‍යාපාරයක් දක්නට ලැබුණා. අද ඉන්දියාවේ තරුණ විරෝධතාකරුවන් ගැන ඔබට බලාපොරොත්තුවක් දෙන දේ කුමක්ද? ඔබ කනස්සල්ලට පත්වෙන්නේ කුමක් ගැනද?

ඒ දවස් කිහිපය තුළ මම ගොඩක් සතුටින් හිටියේ. මම එහෙම කියන්න හේතුව තමයි, ඒ සම්පූර්ණයෙන්ම අගෞරවනීය හාස්‍යය (irreverent humor) සහ දේශපාලන කරුණු ඉදිරිපත් කරපු ඒ අලුත් විදිහ නිසා, සල්ලි වලින් ගොඩනගපු සහ මෝදිගේ මාධ්‍ය සමඟ කතා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් ගොඩනගපු ඒ බොරු ප්‍රතිරූපය සම්පූර්ණයෙන්ම ගලවලා දැම්මා. වෙන කිසිම විදිහකින් ඒ ප්‍රතිරූපය කඩන්න බැරි වෙන්න තිබුණා. මම කනස්සල්ලට පත්වෙන දේ තමයි, මම දිගින් දිගටම කියනවා වගේ, රාජ්‍යය සහ මේ අවස්ථාවේදී මාධ්‍ය සමඟ එකතු වුණු රාජ්‍යය, දෘෂ්ටිවාදාත්මකව එය විසින්ම පවරා ගත් සෑම ආයතනයක් සමඟම එක්වී, ප්‍රතිඵලය පාලනය කළ හැකි බව මම විශ්වාස කරනවා. මේ ව්‍යාපාරයෙන් නිදහස් වුණු ශක්තියට, අපව වෙනත් දිශාවකට ගෙනියන්න තරම් බලයක් තියෙයිද නැද්ද කියලා මම දන්නේ නැහැ. අපිට බලන් ඉන්න වෙනවා.

ප්‍රධාන දේශපාලන ප්‍රශ්නයක් සම්බන්ධයෙන් ඔබ කවදාහරි ඔබේ අදහස වෙනස් කරගෙන තියෙනවද? ඒ වගේම ඒ අදහස් වෙනස ඔබ ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කරලා තියෙනවද?

මම හිතන්නේ මේ හින්දු ජාතිකවාදයේ නැගීමට කලින්, රාජ්‍යය (the state) කියන්නේ කවුරු හිටියත් හැමතිස්සෙම ප්‍රශ්න කළ යුතු දෙයක් විදිහට මට පැහැදිලි ස්ථාවරයක් තිබුණා. අද මට දැනෙනවා මේ හින්දු ජාතිකවාදී රාජ්‍යය සහ ඉන්දියාවේ සියලුම විවිධත්වය සහ ප්‍රජාවන් වැළඳගන්නා රාජ්‍යයක් අතර පැහැදිලි වෙනසක් තියෙනවා කියලා. ඒ දෙක එක සමාන කරන්න බැහැ.

අවසාන ප්‍රශ්නය, කොක්‍රෝච් ජනතා පක්ෂයේ (Cockroach Janata Party) විරෝධතාවලින් පස්සේ ඔබ කිව්වා “දැන් මට සැනසිල්ලේ මැරෙන්න පුළුවන්” කියලා. එහෙනම් ඔබ මැරෙන්න කලින් දකින්න කැමති ඉන්දියාව මොන වගේද?

පළමුවෙන්ම සහ මූලිකවම, ජනතාව, රජය සහ ආයතන අපේ සමාජයේ තියෙන වඩාත්ම පිළිකුල් සහගත දෙය වන කුල ක්‍රමය ඇත්තටම ප්‍රශ්න කරන ඉන්දියාවක් දකින්න මම කැමතියි. ඒක ඇත්තටම පිළිකුල් සහගතයි. ඒ නිසා මම කැමතියි ඒක බැරෑරුම්ව ප්‍රශ්න කරනවා දකින්න.