ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 85ක දැවැන්ත විදේශ විනිමය වංචාවකින් පසුව, රට තුළ ලියාපදිංචි කර ඇති ව්‍යාජ සමාගම් හරහා ඩොලර් පිටරටට ඇදී යාම වැළැක්වීම සඳහා රජය කඩිනම් පියවර ගෙන තිබේ.
නිරන්තරයෙන් නම් වෙනස් කරමින් මාස හයක පමණ කාලයක් ක්‍රියාත්මක වූ සහ සමාගම් විසුරුවා හැරීමට පෙර “ව්‍යාජ ආනයන” (phantom imports) සඳහා වංචනික විදුලි පණිවුඩ හුවමාරු ක්‍රම (Telegraphic Transfers – TT) භාවිතා කළ දේශීය සමාගම් 105 කින් සමන්විත සංවිධානාත්මක ජාලයක් පිළිබඳව විමර්ශන මගින් අනාවරණය කර ඇත.
මෙම හිඩැස් වසා දැමීම සඳහා රජය සහ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව (CBSL) වහාම දැඩි ක්‍රියාමාර්ග ගෙන තිබේ.
ඒ අනුව මුදල් අමාත්‍යවරයා විසින් 2026 අංක 06 දරන ආනයන හා අපනයන (පාලන) රෙගුලාසි නිකුත් කරන ලදී. ආනයනකරුගේ අනන්‍යතාවය සම්පූර්ණයෙන්ම තහවුරු කර ශ්‍රී ලංකා රේගුවේ ලියාපදිංචි කර නොමැති නම්, ඩොලර් අත්තිකාරම් ගෙවීම් සැකසීම වාණිජ බැංකුවලට දැන් දැඩි ලෙස තහනම් කර ඇත.
ආනයනවලට සම්බන්ධ සෑම විදේශ විනිමය හුවමාරුවක් සඳහාම බැංකු විසින් දැන් අනන්‍ය හඳුනාගැනීමේ අංකයක් ජනනය කළ යුතුය.
ව්‍යාජ නැව්ගත කිරීම් හඳුනාගැනීම සඳහා ආනයනකරුගේ බදු ගෙවන්නන් හඳුනාගැනීමේ අංකය (TIN), බැංකු තොරතුරු සහ ලිපිනය සමඟ අදාළ දත්ත ක්ෂණිකව රේගුව වෙත යොමු කෙරේ.
නීත්‍යානුකූල වෙළඳාම අවහිර කරනවා වෙනුවට, පිටතට යවන සෑම ඩොලරයක් සඳහාම අදාළ භෞතික භාණ්ඩ ඇත්ත වශයෙන්ම රටට ඇතුළු වන්නේ දැයි තහවුරු කර ගැනීම සඳහා ආනයන හා අපනයන පාලන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සූක්ෂම ලුහුබැඳීමේ පද්ධති හඳුන්වා දී ඇත.
මෑතකදී පාර්ලිමේන්තුව අමතමින් මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍ය ආනන්ද විජේපාල මහතා මුදල් විශුද්ධිකරණයට එරෙහි රාමු ශක්තිමත් කිරීම සඳහා නව නීතිරීති නිවේදනය කළේය. මෙම වෙනස්කම් මගින් විදේශ විනිමය පාලන නීති උල්ලංඝනය කිරීම්, මුදල් විශුද්ධිකරණ නීති යටතේ පූර්ණ ලෙස නඩු පැවරිය හැකි අපරාධ වැරදි ලෙස වර්ගීකරණය කරයි.
මෙම ව්‍යාජ ආයතනවලට ආධාර අනුබල දුන් බවට සැක කෙරෙන දේශපාලන, රාජ්‍ය සහ බැංකු ක්ෂේත්‍රවල අභ්‍යන්තර පුද්ගලයින් සොයා ගැනීම සඳහා මධ්‍යම අපරාධ විමර්ශන කාර්යාංශය (CCIB), මූල්‍ය අපරාධ විමර්ශන කොට්ඨාසය (FCID) සහ ශ්‍රී ලංකා රේගුව ඒකාබද්ධ මෙහෙයුම් ආරම්භ කර ඇත. තවද, බහු-නියෝජිත විමර්ශන මගින් මේ වන විටත් හඳුනාගෙන ඇති ව්‍යාජ සමාගම්වල ඉතිරිව ඇති බැංකු ගිණුම් සක්‍රීයව අත්හිටුවා ඇත.
ද්‍රවශීලතාවය වැඩිදියුණු කිරීම සහ ව්‍යාපාරිකයින් විදේශයන්හි මුදල් තබාගැනීම (hoarding currency) නැවැත්වීම සඳහා, ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් 2026 අංක 02 දරන අපනයන ආදායම් ආපසු ගෙන්වා ගැනීමේ නීති ගැසට් කරන ලදී. මෙයින් අපනයනකරුවන්ට තම විදේශ ව්‍යවහාර මුදල් ශ්‍රී ලංකා රුපියල් බවට පරිවර්තනය කිරීමට පෙර රඳවා ගැනීමට ඉඩ සලසා ඇති කාලය විශාල ලෙස අඩු කරයි.
විදේශ විනිමය සඳහා වූ කෘත්‍රිම, වංචනික ඉල්ලුම නැවැත්වීම මගින්, මෙම ක්‍රියාමාර්ග ශ්‍රී ලංකා රුපියල ස්ථාවර කිරීමට සහ එහි අගය ඉහළ නැංවීමට සක්‍රීයව සහාය වී ඇත. ඊට අමතරව, මුදල් විශුද්ධිකරණයට එරෙහි රාමු ශක්තිමත් කිරීම මගින් ශ්‍රී ලංකාවේ ආයතනික විශ්වසනීයත්වය ඉහළ නංවන අතර, අනිවාර්ය බදු ගෙවන්නන් හඳුනාගැනීමේ අංක (TIN) සම්බන්ධ කිරීම හරහා දේශීය බදු පදනම පුළුල් කරමින් ආයෝජක සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) විශ්වාසයද තහවුරු කරන බව වෙළඳ ආරංචි මාර්ග පවසයි.
කෙසේ වෙතත්, මෙම වේගවත් ප්‍රතිපත්තිමය වෙනස මෙහෙයුම් මට්ටමේ ගැටුම්කාරී තත්ත්වයන්ද ඇති කර තිබේ. අනිවාර්ය ශ්‍රී ලංකා රේගු ලියාපදිංචි කිරීම් සහ දැඩි තත්‍ය කාලීන බැංකු සත්‍යාපන ක්‍රියාවලීන් හේතුවෙන් නීත්‍යානුකූල ආනයනකරුවෝ දැන් දැඩි නිලධාරිවාදී බාධකවලට මුහුණ දෙති. මීට අමතරව, අපනයනකරුවන්ට විදේශ ආදායම් ආපසු ගෙන්වා ගැනීමට සහ පරිවර්තනය කිරීමට ඇති කාලය කෙටි කිරීම තම ව්‍යාපාරික නම්‍යශීලීභාවයට බාධාවක් බවට කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයේ කනස්සල්ලක්ද ඇති කර තිබේ.
මෙම මැදිහත්වීම මගින් ජාතික සංචිත සහ මුදල් ස්ථාවරත්වය සුරක්ෂිත කරන නමුත්, වැඩිවූ නියාමන බාධකවල කෙටිකාලීන බර ආර්ථිකය විසින් මේ මොහොතේ දරාගත යුතුව ඇති බව අදාළ ආරංචි මාර්ග වැඩිදුරටත් ප්‍රකාශ කළේය.
(මූලාශ්‍රය – සන්ඩේ ටයිම්ස්)
