ලොව වඩාත්ම ජනප්රිය ‘Blonde Bombshell’ (සුරූපී) තාරකාව, ළමා ක්රීඩා පිටියක උපකරණයක් මත වාඩි වී, පොතකට සම වැදී සිටින්නීය.
ස්ටුඩියෝ එකක වාගේ වේශ නිරූපණ සහ ආලෝකකරණයන් මෙහි නැත; ඇගේ පාවහන් ද නොමැත. ඒ 1955 වසරයි. ඇගේ නිරාවරණය වූ අත් පා වලින් ගිම්හාන කාලයේ දීප්තියක් විහිදේ.
මෙම ඡායාරූපය සෙල්ලක්කාර ස්වභාවයක් ගනී — ඇය ළමා පරිසරයක බහු-වර්ණ ඇඳුමක් පැළඳ සිටියි. නමුත් ඒ සමඟම, එය බැරෑරුම් ය. ඇගේ දෑත්වල ඇති බරැති පොත වන්නේ කියවීමට ඉතා අපහසු නවකතාවක් ලෙස ප්රකට, ජේම්ස් ජොයිස්ගේ (James Joyce) “Ulysses” (යුලිසීස්) කෘතියයි.
පෙනෙන හැටියට ඇය එය කියවා නිම කිරීමට ආසන්නය.
මේ ඇමරිකානු ඡායාරූප මාධ්යවේදිනියක වන ඊව් ආර්නෝල්ඩ් (Eve Arnold) විසින් නිව්යෝර්ක් හි ලෝන්ග් අයිලන්ඩ් හිදී කැමරාවට හසුකරගත් 29 හැවිරිදි මර්ලින් මොන්රෝ (Marilyn Monroe) ය. ආර්නෝල්ඩ්ගේ කාචය හරහා, හොලිවුඩ් අයිකනය නිහඬ, කල්පනාකාරී සහ ස්වභාවික පෙනුමකින් යුක්ත වේ. මොන්රෝ කැමරාවක් තමා දෙසට එල්ල වී තිබෙනවා කියා ඒ මොහොතේ දැනුවත්ව සිටියාද? කිසිවෙක් එය හරියට දන්නේ නැත. එය රහසකි.
මෙම ඡායාරූපය ලන්ඩනයේ ජාතික ආලේඛ්ය ඡායාරූප ගැලරියේ (National Portrait Gallery) තිබෙන ප්රදර්ශනයකට එක් කර තිබුණි. එහිදී මොන්රෝගේම ප්රතිරූපය ගොඩනැගීමේදී ඇයට ඒ ගැන තිබූ සවිඥාණිකතාව ගැන ගවේෂණය කරයි.
මේ මාසයට වයස අවුරුදු 100ක් පිරෙන නෝර්මා ජීන් (Norma Jeane) නම් සැබෑ ඇමරිකානු තරුණියගේ හෙවත් මොන්රෝ නම් ලෙජන්ඩ් එක බිහි වීමට පෙර කාලයේ ඇගේ මුල් කාලීන පින්-අප් ඡායාරූප එම ප්රදර්ශනයේ තිබෙන්නේය.
1962 දී වයස අවුරුදු 36 දී ඇය මිය යාමට සති කිහිපයකට පෙර සැන්ටා මොනිකා වෙරළ තීරයේ ලබාගත් ඇගේ අවසාන ඡායාරූප එකතුවත් එහි ඇත.
ආර්නෝල්ඩ්ගේ මේ කියන ඡායාරූපය මොන්රෝගේ එතරම් ප්රසිද්ධ නැති කතාවක් පෙන්වයි. අප දන්නේ බෝනික්කෙක් වාගේ පිරිමි ඇසට නිෂ්පාදනය කරන ලද මොන්රෝය.
කවි, නාට්ය, දර්ශනය සහ “Ulysses” වැනි ගැඹුරු සාහිත්ය කෘති ඇතුළත් පොත් 400කට වඩා වැඩි පුද්ගලික පුස්තකාලයක් තිබූ ඇය දැඩි පොත් කියවන්නියක් වූ බව කවුරුත් දන්නේ නැත. 2012 දී මියගිය, මේ ඡායාරූපය ගත් ඡායාරූප ශිල්පිනියගේ මුනුබුරා වන මයිකල් ආර්නෝල්ඩ් පවසන පරිදි එම පොත බොරුවට තබා ගත් දෙයක් නොවේ. ඇත්තටම ඇය කියෙව්වාය.
“ඊව් ඇගේ කැමරා සකසමින් සිටි අතර, මොන්රෝ එය (පොත) පිටතට ගෙන කියවමින්, ඇය සූදානම් වන තුරු බලා සිටිනු ඇය දුටුවාය. මෝඩ-සුරූපිනිය යන ඒකාකෘතිය හිතාමතාම වෙනස් කිරීමට සහ මොන්රෝගේ බුද්ධිමය ජීවිතය පිළිබඳව යමක් පෙන්වීමට මෙය කදිම ඡායාරූපයක් යැයි ඇය සිතුවාය.”
— මයිකල් ආර්නෝල්ඩ්
වඩාත් සමීපව බලන්න, මොන්රෝ සිටින්නේ නවකතාවේ අවසාන පිටුවලයි — එහිදී ප්රධාන චරිතයේ බිරිඳ වන මොලී බ්ලූම්, නැවතුම් ලකුණු රහිත විඥාන ධාරාවක් තුළ ස්ත්රී ලිංගිකත්වය ගවේෂණය කරයි.
ප්රමුඛ පෙළේ ස්ත්රීවාදී කලා ඉතිහාසඥ ග්රිසෙල්ඩා පොලොක් (Griselda Pollock) 2016 දී පළ කළ සිය රචනාවේ මෙසේ සඳහන් කරයි:
“‘Ulysses’ හි අවසානය කියවන අයුරු දැකීමට ඇය ගත් තීරණය තුළින්, මොන්රෝ පැහැදිලිවම දැනුවත් කාරණයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එය අභ්යන්තර හා ලිංගික ජීවිතයක් ගත කිරීමට සහ අවසාන තීරණය ගැනීමට අවසර දී ඇති නූගත් කාන්තාවකගේ වචන, එනම් කථා කරන වචන සමඟ බොහෝ මට්ටම් වලින් හඳුනා ගැනීමක් විය හැකිය.”
මොන්රෝගේ ප්රතිරූපය ගොඩනැගීම (Monroe’s Image-Making)
චිත්රපට චිත්රාගාර සහ අධ්යක්ෂවරුන් විසින් බොහෝ දුරට සැලසුම් කරන ලද ඇගේ චලන රූප හෙවත් චිත්රපටවලට වඩා, ඇගේ නිශ්චල ඡායාරූප ගැන මොන්රෝට තමන්ගේම පාලනයක් තිබුණි.
ලන්ඩනයේ ජාතික ආලේඛ්ය ඡායාරූප ගැලරියේ සහකාර කියුරේටර් වන ජෝර්ජියා ඇටියෙන්සා (Georgia Atienza) මේ පිළිබඳව මෙසේ අදහස් දක්වයි:
“ඡායාරූපකරණය සමඟ, ඇයට වැඩි පාලනයක් ඇති බව ඇයට හැඟුණු බව මම සිතමි.”
“තම ප්රතිරූපය පාලනය කිරීම සහ ඇය සැබවින්ම සතුටු වන ඡායාරූප පමණක් ප්රසිද්ධ කිරීම පිළිබඳව ඇය තුළ ඉතා දැනුවත් අදහසක් තිබුණි.”
ඡායාරූප සම්බන්ධයෙන් ඇයට තිබූ නිෂේධ බලය සහ ඇය ප්රකාශයට පත් කිරීමට අකමැති වූ ඡායාරූප කොන්ඩ කටුවකින් සූරා ඉවත් කරන ආකාරය ඇය පෙන්වා දුන්නාය.
ලිංගික සංකේතයක සිට බැරෑරුම් කලාකාරිනියක් දක්වා ඇයගේ වෙනස දෘශ්යමාන කිරීමට උපකාර කළ හැකි ඡායාරූප ශිල්පිනියක් ලෙස මොන්රෝ, ආර්නෝල්ඩ්ව දුටුවාය. මොන්රෝ තම තමන්ගේම චිත්රපට සමාගමක් ආරම්භ කිරීම සඳහා හොලිවුඩයෙන් ඉවත් වී මාස කිහිපයකට පසු මෙම ලෝන්ග් අයිලන්ඩ් ඡායාරූපය ලබා ගන්නා ලදී.
ආර්නෝල්ඩ් සහ මොන්රෝගේ හමුවීම:
1952 දී, ආර්නෝල්ඩ් නිළියක සහ ගායිකාවක වන මාලීන් ඩීට්රිච් (Marlene Dietrich) පටිගත කිරීමේ මැදිරියක් තුළ ස්වභාවික විලාසිතාවෙන් ඡායාරූපගත කර තිබුණි (පසුතලයක් හෝ ට්රයිපෝඩයක් නොමැතිව). මෙම ඡායාරූප මොන්රෝගේ නෙත ගැටුණු අතර, ඇය සාදයකදී ආර්නෝල්ඩ්ව දැක මෙසේ පවසා ඇත:
“ඔබට මාලීන් සමඟ මේ තරම් ප්රබල දෙයක් කළා නම්, මා සමඟ ඔබට කොහොම කළ හැකිදැයි සිතාගත හැකිද?”
පසුකාලීනව ඔවුන් දෙදෙනා දශකයක් පුරා ඡායාරූප රූගත කිරීම් කිහිපයකදී එකට වැඩ කළ අතර, 1960 දී “The Misfits” චිත්රපටයේ දර්ශන තලයේදී ද ඊට ඇතුළත් විය.
තිර රචක ආතර් මිලර් (Arthur Miller) සමඟ ඇයගේ විවාහය ගැටළු සහගත වී තිබූ එම දුෂ්කර කාලයේදී මොන්රෝ ආර්නෝල්ඩ්ගේ සමීපත්වය තුළින් සැනසීමක් ලැබුවාය.
තමා බැරෑරුම් ඡායාරූප මාධ්යවේදිනියක ලෙස දුටු ආර්නෝල්ඩ්, මුලදී හොලිවුඩ් තාරකාව සමඟ වැඩ කිරීමට අකමැති වූවත්, මොන්රෝ තුළ වූ චුම්භක ආකර්ෂණය නිසා ඇය නැවත නැවතත් ඇය වෙත පැමිණි බව මයිකල් ආර්නෝල්ඩ් පවසයි.
කාන්තාවන් දෙදෙනාම තම වෘත්තීය ජීවිතයේ මුල් අවධියේ සිටීම මත ඔවුන් අතර බැඳීමක් ඇති විය. ඔවුන් එකට සෙල්ලම් කිරීමට සහ නීති කඩ කිරීමට ඉගෙන ගත්හ.
ආර්නෝල්ඩ් සැමවිටම විනිශ්චයකින් තොරව පූර්ණ අවධානය ලබා දුන් නිසා මොන්රෝ ඇයව දුටුවේ මවක් වැනි චරිතයක් ලෙසිනි. ඇය ඉදිරියේ ඉතා ආරක්ෂිත බවක් සහ ආදරයක් මොන්රෝට දැනුනි.
කාන්තා දෘෂ්ටිය
මොන්රෝව ඡායාරූපගත කළේ කාන්තාවන් ස්වල්ප දෙනෙකි. ආර්නෝල්ඩ්ගේ ස්වභාවික, අව්යාජ විලාසය සහ ඇගේ පිරිමි සගයන්ගේ වඩාත් ආලවන්ත අන්තර්ක්රියා අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇත. හැකි සෑම විටම, ආර්නෝල්ඩ් චිත්රාගාරයෙන් පිටත ඡායාරූප ලබා ගත් අතර, තම විෂයයන් ඔවුන්ගේ එදිනෙදා ජීවිතයේ යෙදෙන ආකාරය ග්රහණය කර ගත්තාය. මෙය එකල කීර්තිමත් පුද්ගලයින්ගේ ඡායාරූපකරණය සඳහා වූ රැඩිකල් ප්රවේශයකි.
“කාන්තාවක් වීම යනු කුමක්ද යන්න පමණක් නොව, මානව ස්වභාවය ගැන යමක් පෙන්වීමට ඇයට අවශ්ය විය.”
— ප්රකට Magnum නියෝජිතායතනයට සම්බන්ධ වූ පළමු කාන්තා ඡායාරූප ශිල්පිනිය පිළිබඳව මයිකල් ආර්නෝල්ඩ්
මොන්රෝගේ මරණයෙන් පසු, මාධ්ය සූරාකෑමෙන් ඇගේ ප්රතිරූපය ආරක්ෂා කිරීමේ අරමුණින් ආර්නෝල්ඩ් ඇගේ තාරකාවගේ ඡායාරූප අතිමහත් බහුතරයක් ප්රසිද්ධ කිරීම තහනම් කළාය. ආර්නෝල්ඩ් ඇගේ ඡායාරූප “Marilyn Monroe: An Appreciation” නම් පොතෙහි ප්රකාශයට පත් කළේ 1987 දී පමණි. ඇය “යුලිසීස්” කියවමින් සිටින 1955 ඡායාරූපයද ඊට ඇතුළත් විය.
“මොන්රෝගේ නිශ්චිත කතාව සොයා ගැනීම ඉතා අපහසුයි” යනුවෙන් ඇටියෙන්සා පැවසුවාය. සමහරවිට ඇගේ චිරස්ථායී ආකර්ෂණයේ රහස ද එයයි; එනම් ප්රතිරූපයට පිටුපසින් සිටින සැබෑ පුද්ගලයා සෙවීමයි.
Ulysses කියවන මොන්රෝගේ ආර්නෝල්ඩ්ගේ මෙම ඡායාරූපය තුළින්, එහි සැඟවුණු අරුත කියවීමට නරඹන්නාටද ආරාධනා කෙරේ.
