ලොව ප්‍රමුඛතම තාක්ෂණික සමාගමක් වන මයික්‍රොසොෆ්ට් (Microsoft) සමාගමේ ගෝලීය සේවා පද්ධතියේ සිදුවූ දැවැන්ත බිඳවැටීමක් (Global Service Outage) හේතුවෙන් ලොව පුරා දසදහස් ගණනක පරිශීලකයන් දැඩි අපහසුතාවට පත්ව තිබේ.
මෙම තාක්ෂණික බිඳවැටීම හේතුවෙන් මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගමේ ජනප්‍රිය විද්‍යුත් තැපැල් සේවාව වන Outlook, වීඩියෝ සන්නිවේදන සහ කාර්යාලීය සම්බන්ධතා සඳහා භාවිත කරන Microsoft Teams, ක්ලවුඩ් (Cloud) පදනම් කරගත් ගොනු ගබඩා කිරීමේ සේවාවක් වන OneDrive සහ කෘත්‍රිම බුද්ධි සහායකයෙකු වන Copilot ඇතුළු සේවා රැසකට බලපෑම් එල්ල වී ඇත.
Downdetector නම් අන්තර්ජාල සේවා බිඳවැටීම් නිරීක්ෂණය කරන වෙබ් අඩවියේ දත්ත අනුව, Outlook සේවාවට පිවිසීමේ ගැටලු සම්බන්ධයෙන් පරිශීලක පැමිණිලි සංඛ්‍යාව ගෝලීය වශයෙන් 140,000කට ආසන්න මට්ටමකට ඉහළ ගොස් තිබිණි. එමෙන්ම, රටවල් සහ ප්‍රදේශ 74ක පමණ පරිශීලකයන් මෙම බිඳවැටීමෙන් බලපෑමට ලක්ව ඇති බව ද වාර්තා වී තිබේ.
මෙම සේවා බිඳවැටීම ශ්‍රී ලංකාවේ පරිශීලකයන්ට ද බලපා ඇති බවට සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ වාර්තා පළ වී තිබේ. විශේෂයෙන්ම Outlook සහ Microsoft Teams සේවා භාවිත කිරීමේදී ඇතැම් ශ්‍රී ලාංකික පරිශීලකයන්ට ගැටලු මතුව ඇති බවට පැමිණිලි වාර්තා වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකාව තුළ බලපෑමට ලක්වූ පරිශීලකයන් සංඛ්‍යාව හෝ මෙරට ආයතනික සේවාවලට සිදුවූ බලපෑමේ ප්‍රමාණය පිළිබඳ නිල තහවුරු කිරීමක් මෙතෙක් වාර්තා වී නොමැත.
මයික්‍රොසොෆ්ට් 365 සේවා රැසක් අඩාල වෙයි
මෙම බිඳවැටීමේ ප්‍රධාන බලපෑම එල්ල වී ඇත්තේ මයික්‍රොසොෆ්ට් 365 (Microsoft 365) සේවා පද්ධතියටය.
මයික්‍රොසොෆ්ට් 365 යනු ලොව පුරා ව්‍යාපාරික ආයතන, රාජ්‍ය ආයතන, අධ්‍යාපන ආයතන සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන රැසක් සිය දෛනික කටයුතු සඳහා භාවිත කරන අන්තර්ජාලය පදනම් කරගත් සේවා එකතුවකි.
විද්‍යුත් තැපැල් හුවමාරුව, ලේඛන සකස් කිරීම, ගොනු හුවමාරුව, මාර්ගගත රැස්වීම් පැවැත්වීම සහ සේවකයන් අතර සන්නිවේදනය පවත්වාගෙන යාම ඇතුළු කටයුතු රැසක් මෙම පද්ධතිය මඟින් සිදු කෙරේ.
Outlook, Microsoft Teams, SharePoint Online, Microsoft Exchange Online, Microsoft Planner සහ Microsoft Copilot 365 ඇතුළු සේවා රැසක් මෙම බිඳවැටීමෙන් බලපෑමට ලක්විය හැකි බව සමාගම සඳහන් කර තිබේ.
එමෙන්ම, ක්ලවුඩ් පදනම් කරගත් සයිබර් ආරක්ෂණ සේවාවක් (Cloud-based Cybersecurity Service) වන Microsoft Defender ද බලපෑමට ලක්විය හැකි සේවා අතරට ඇතුළත් කර ඇත.
සේවාදායක පද්ධති අක්‍රිය වීමෙන් ගැටලුව ව්‍යාප්ත වෙයි
මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම X සමාජ මාධ්‍ය ජාලය ඔස්සේ නිකුත් කළ නිවේදන කිහිපයකින් මෙම බිඳවැටීමට හේතුව පිළිබඳව කරුණු පැහැදිලි කර තිබේ.
ආරම්භයේදී සමාගම සඳහන් කර තිබුණේ විවිධ කලාපවල පිහිටි සිය යටිතල පහසුකම්වල අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ පද්ධති භාරයක් (Elevated Load) නිරීක්ෂණය වී ඇති බවයි.
කෙසේ වෙතත්, පසුව සිදුකළ පැහැදිලි කිරීම්වලදී සමාගම පෙන්වා දී තිබුණේ අන්තර්ජාල භාවිතය හදිසියේ ඉහළ යාමක් නොව, සේවාදායක (Servers) ගණනාවක් අනපේක්ෂිත ලෙස අක්‍රිය වීම මෙම තත්ත්වයට හේතු වී ඇති බවයි.
සේවාදායක කිහිපයක් එකවර ක්‍රියා විරහිත වීමත් සමඟ ඉතිරිව තිබූ සේවාදායක පද්ධතිවලට සාමාන්‍යයට වඩා වැඩි කාර්ය භාරයක් දැරීමට සිදුවී තිබේ. ඒ හේතුවෙන් සමස්ත සේවා පද්ධතියේ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට බාධා එල්ල වී ඇති බව සමාගමේ යාවත්කාලීන කිරීම්වලින් අනාවරණය වී ඇත.
මෙහිදී සේවාදායක පද්ධතිවල ක්‍රියාකාරීත්වය පරීක්ෂා කරන ස්වයංක්‍රීය සෞඛ්‍ය පරීක්ෂණ (Health Checks) ක්‍රියාවලිය සම්බන්ධයෙන් ද අවධානය යොමු වී තිබේ.
මෙම ක්‍රියාවලියේ අරමුණ වන්නේ නිසි පරිදි ක්‍රියාත්මක නොවන සේවාදායක හඳුනාගෙන ඒවා පද්ධතියෙන් තාවකාලිකව ඉවත් කිරීම මඟින් සමස්ත සේවාවේ ආරක්ෂාව සහ ස්ථාවරත්වය පවත්වාගෙන යාමයි.
එහෙත් එම පරීක්ෂණ ක්‍රියාවලියට අදාළ මූලික පද්ධතියක් අධික කාර්ය භාරයකට ලක්වීම හේතුවෙන් සේවාදායක පද්ධතිවල ක්‍රියාකාරීත්වයට තවදුරටත් බලපෑම් එල්ල වී ඇති බවට කරුණු ඉදිරිපත් වී තිබේ.
ගැටලුව විසඳීම සඳහා මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම බලපෑමට ලක්වූ සේවාදායක නැවත ආරම්භ කිරීම (Server Restart), පරිශීලක දත්ත ගමනාගමනය වෙනත් සේවාදායක වෙත යොමු කිරීම (Traffic Rerouting) සහ පද්ධතිවල ධාරිතාව ඉහළ නැංවීම (Capacity Expansion) ඇතුළු ක්‍රියාමාර්ග ගෙන තිබේ.
එමෙන්ම, මෑතකදී සිදුකළ මෘදුකාංග යාවත්කාලීන කිරීම් (Software Updates) සහ පද්ධති වින්‍යාස වෙනස්කම් (Configuration Changes) ද සමාලෝචනය කර ඇති නමුත්, එම ක්‍රියාවන් මෙම බිඳවැටීම ආරම්භ වීමට සෘජුවම සම්බන්ධයක් තිබේද යන්න හඳුනාගැනීමට නොහැකි වී ඇති බව වාර්තා වේ.
සයිබර් ප්‍රහාරයක් බවට මෙතෙක් සාක්ෂි නැහැ
මෙම ගෝලීය බිඳවැටීම සම්බන්ධයෙන් මතු වූ ප්‍රධාන ප්‍රශ්නයක් වූයේ එය සයිබර් ප්‍රහාරයක (Cyber Attack) ප්‍රතිඵලයක් ද යන්නයි.
කෙසේ වෙතත්, මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින්, මෙය සයිබර් ප්‍රහාරයක් බවට කිසිදු ඇඟවීමක් නොමැති බව පැහැදිලි කර තිබේ.
සාමාන්‍යයෙන් බෙදාහැරුණු සේවා ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ ප්‍රහාරයක් (Distributed Denial-of-Service Attack – DDoS) ලෙස හැඳින්වෙන ක්‍රමයකදී බාහිර මූලාශ්‍රවලින් විශාල ඉල්ලීම් ප්‍රමාණයක් යොමු කරමින් සේවාවක් අඩපණ කිරීමට උත්සාහ කරනු ලබයි.
එහෙත් මෙම සිදුවීමේදී සමස්ත අන්තර්ජාල ගමනාගමනය (Internet Traffic) හදිසියේ ඉහළ ගොස් නොමැති බවට සමාගම කළ ප්‍රකාශය එවැනි ප්‍රහාරයක් පිළිබඳ සැකය දුර්වල කරන කරුණක් බව තාක්ෂණික විශ්ලේෂණවල සඳහන් වේ.
කෙසේ වෙතත්, බිඳවැටීමට නිශ්චිතවම හේතු වූ තාක්ෂණික ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ සම්පූර්ණ වාර්තාවක් මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම තවමත් නිකුත් කර නොමැත.
OpenAI සහ Anthropic කෘත්‍රිම බුද්ධි සේවාවලටත් බලපෑම්
මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගමේ සේවා පද්ධතියේ බිඳවැටීම එම සමාගමේ නිෂ්පාදනවලට පමණක් සීමා වී නොමැත.
ලොව ප්‍රමුඛ කෘත්‍රිම බුද්ධි තාක්ෂණ සමාගම් වන OpenAI සහ Anthropic යන සමාගම්වල සේවාවලට ද මෙම තත්ත්වය බලපෑම් එල්ල කර තිබේ.
ChatGPT නිර්මාණය කළ OpenAI සමාගම සඳහන් කර ඇත්තේ මයික්‍රොසොෆ්ට් සේවා පද්ධති සමඟ සම්බන්ධ වන සිය මෙවලම්වල යම් ගැටලුවක් ඇති වී තිබෙන බවත්, ඒ සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂණ සිදුකරන බවත්ය.
එම සම්බන්ධතා ගැටලු (Connectivity Issues) හේතුවෙන් ඇතැම් කෘත්‍රිම බුද්ධි මෙවලම් අපේක්ෂිත පරිදි ක්‍රියාත්මක නොවූ බව ද සමාගම පෙන්වා දී තිබේ.
Anthropic සමාගමට ද මයික්‍රොසොෆ්ට් පද්ධති සමඟ සම්බන්ධ වන සිය සේවා සම්බන්ධයෙන් ගැටලු වාර්තා වී ඇත.
රාජ්‍ය ආයතන සහ ව්‍යාපාරික කටයුතු රැසක් අඩාල වෙයි
මෙම බිඳවැටීමේ බලපෑම විද්‍යුත් තැපැල් පණිවුඩ හුවමාරුව හෝ කාර්යාලීය රැස්වීම්වලට පමණක් සීමා වී නොමැති බව විදෙස් වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
මයික්‍රොසොෆ්ට් 365 සේවා පද්ධතිය මත සිය දෛනික කටයුතු පවත්වාගෙන යන විවිධ ආයතනවලට මෙම තත්ත්වය හේතුවෙන් සැලකිය යුතු බාධා එල්ල වී තිබේ.
පවුල් ප්‍රචණ්ඩත්වයට ලක්වූ පුද්ගලයන්ට සහාය ලබාදෙන සේවකයන්ට සේවාලාභීන්ගේ තොරතුරු ඇතුළත් දත්ත ගබඩාවලට (Databases) පිවිසීමට නොහැකි වී ඇති බව වාර්තා වී ඇත.
එමෙන්ම, දුරස්ථ අධ්‍යාපනය (Remote Learning) ලබන සිසුන් සඳහා මාර්ගගත පාඩම් පැවැත්වීමේදී පාසල්වලට ගැටලු ඇති වී තිබේ.
මාර්ගගත වෛද්‍ය උපදේශන සේවා (Telehealth Consultations) සපයන මනෝවිද්‍යාඥයන්ට ද තම සේවා පවත්වාගෙන යාමේ අපහසුතා ඇති වී ඇති අතර, ඇතැම් ව්‍යාපාරික ආයතනවලට ඇණවුම් සැකසීමේ කටයුතු සිදුකිරීමට නොහැකි වී තිබේ.
රැකියා සම්මුඛ පරීක්ෂණ සඳහා සහභාගී වීමට නියමිතව සිටි රැකියා අපේක්ෂකයන්ට ද ගැටලු මතුව ඇති අතර, ඇතැම් රාජ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානවල කටයුතු පවා තාවකාලිකව අඩාල වී ඇති බව වාර්තා වේ.
නවසීලන්ත විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය ද මෙම ගැටලුව සම්බන්ධයෙන් නිවේදනයක් නිකුත් කර තිබේ.
මයික්‍රොසොෆ්ට් ගෝලීය බිඳවැටීම හේතුවෙන් විද්‍යුත් තැපැල් පණිවුඩ ලබාගැනීමේ හැකියාවට බලපෑම් එල්ල වී ඇති බවත්, එම තත්ත්වය ලොව පුරා පිහිටි නවසීලන්ත තානාපති කාර්යාල, කොන්සල් කාර්යාල සහ නියෝජිත කාර්යාලවලට ද බලපා ඇති බවත් එම නිවේදනයේ සඳහන් කර තිබිණි.
ඇමරිකාව, ජපානය, සිංගප්පූරුව ඇතුළු රටවල් රැසක පරිශීලකයන්ගෙන් ද සේවා බිඳවැටීම් සම්බන්ධ පැමිණිලි ලැබී තිබේ.
සමාගමේ සේවා යළි යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ උත්සාහය අඛණ්ඩව
බිඳවැටීම වාර්තා වීමෙන් පසු මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගම X සමාජ මාධ්‍ය ජාලය ඔස්සේ අවස්ථා කිහිපයකදී තත්ත්වය පිළිබඳ යාවත්කාලීන කිරීම් (Status Updates) නිකුත් කර ඇත.
සේවා පද්ධතියේ බලපෑම අවම කිරීම සඳහා හැකි සෑම ක්‍රියාමාර්ගයක්ම ගනිමින් සිටින බවත්, බලපෑමට ලක්වූ සේවාදායක නැවත ආරම්භ කර ඒවා යළි ක්‍රියාත්මක කිරීමට කටයුතු කරන බවත් සමාගම සඳහන් කර තිබේ.
එක් අවස්ථාවකදී සේවා යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා ගත් ක්‍රියාමාර්ගවලින් යම් ධනාත්මක ප්‍රතිඵල ලැබෙමින් පවතින බව සමාගම ප්‍රකාශ කර තිබුණ ද, පසුව එම වෙනස්කම් අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵල ලබා නොදෙන බව ද සඳහන් කර ඇත.
ඒ අනුව, පද්ධතියේ ධාරිතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා විකල්ප ක්‍රියාමාර්ග හඳුනාගනිමින් සිටින බව සමාගම වැඩිදුරටත් පවසා තිබේ.
තවද, බලපෑමට ලක්වූ සේවාදායක යළි ක්‍රියාත්මක කළ පසු ඒවාට පරිශීලක ඉල්ලීම් ලැබෙන විට නැවතත් ප්‍රතිචාර දැක්වීම නතර විය හැකි බවට ද අනතුරු අඟවා තිබේ.
ඒ හේතුවෙන් සේවා යථා තත්ත්වයට පත්වීම පරිශීලකයන්ට කලාපයෙන් කලාපයට සහ සේවාවෙන් සේවාවට වෙනස් විය හැකි බව සමාගම පෙන්වා දී ඇත.
මයික්‍රොසොෆ්ට් සේවා බිඳවැටීම් අලුත් අත්දැකීමක් නොවේ
මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගමට මෙම වසර තුළ ද සිය සේවා පද්ධති සම්බන්ධයෙන් බිඳවැටීම් කිහිපයකට මුහුණදීමට සිදුව තිබේ.
මීට පෙර ජනවාරි මාසයේදී Outlook, Teams ඇතුළු Microsoft 365 සේවා පැය කිහිපයක් අඩාල වී තිබිණි.
එමෙන්ම, අගෝස්තු මාසයේදී මෘදුකාංග කේත යාවත්කාලීන කිරීමක් (Code Update) හේතුවෙන් Outlook සහ Exchange Online සේවා බිඳවැටීමකට ලක්ව තිබූ අතර, එම ගැටලුව විසඳීම සඳහා දින කිහිපයක් ගතවූ බව වාර්තා විය.
මීට අමතරව, පසුගිය මාසයේදී මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගමේ Azure ක්ලවුඩ් පරිගණක සේවා පද්ධතියේ ද බිඳවැටීමක් වාර්තා වී තිබිණි. එම සිදුවීමෙන් සමාගමේ ඵලදායිතා මෙවලම් (Productivity Tools) ඇතුළු ලොව පුරා විවිධ ආයතනවල සේවා අඩාල වී තිබේ.
ඩිජිටල් සේවා බිඳවැටීම් සඳහා විකල්ප සැලසුම් අවශ්‍යයි
මෙම සිදුවීමත් සමඟ නවීන සමාජය තුළ අන්තර්ජාල සේවා සහ ක්ලවුඩ් පරිගණක පද්ධති (Cloud Computing Systems) මත පවතින අධික රඳාපැවැත්ම පිළිබඳව ද යළිත් අවධානය යොමු වී තිබේ.
තාක්ෂණික විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ සමස්ත අන්තර්ජාලයම එකවර අක්‍රිය වීමේ හැකියාව අඩු වුවද, එකම යටිතල පහසුකම් (Shared Infrastructure) හෝ සේවා සපයන්නන් මත රඳා පවතින සේවා කිහිපයක් එකවර බිඳවැටිය හැකි බවයි.
උදාහරණයක් ලෙස, විවිධ සමාගම් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන මෘදුකාංග සහ කෘත්‍රිම බුද්ධි සේවා පවා එකම ක්ලවුඩ් පරිගණක පද්ධතියක කොටස් මත රඳා පවතින්නේ නම්, එම මූලික පද්ධතියේ ඇති වන එක් දෝෂයක් හේතුවෙන් සේවා රැසක් එකවර අඩාල විය හැකිය.
එබැවින් පුද්ගලයන් මෙන්ම ආයතන ද ඩිජිටල් සේවා බිඳවැටීම් සඳහා කල්තියා සූදානම් විය යුතු බවට විශේෂඥයන් අවධාරණය කර තිබේ.
පුද්ගලයන්ට වැදගත් දුරකථන අංක, වෛද්‍ය තොරතුරු සහ අත්‍යවශ්‍ය ලේඛන අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවක් නොමැතිව භාවිත කළ හැකි ආකාරයෙන් සුරක්ෂිතව තබාගැනීම එහි එක් පියවරකි.
එමෙන්ම, මයික්‍රොසොෆ්ට් හෝ ගූගල් වැනි එක් සේවා සපයන්නෙකු මත සියලුම කටයුතු සඳහා රඳා පවතින ආයතන, එම සේවාවන් අක්‍රිය වූ අවස්ථාවක භාවිත කළ හැකි විකල්ප පද්ධති (Backup Systems) සකස් කරගත යුතු බව ද පෙන්වා දී තිබේ.
එවැනි විකල්ප සැලසුම් ලේඛනවලට පමණක් සීමා නොකර, ඒවා ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කළ හැකි ද යන්න නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කිරීම ද වැදගත් බව අවධාරණය කර ඇත.
ගිනි ආරක්ෂණ අභ්‍යාස (Fire Drills) සහ ස්වාභාවික විපත් සඳහා සිදුකරන පෙර සූදානම් වීම් මෙන්ම, ඩිජිටල් සේවා බිඳවැටීම් සඳහා ද ආයතනික මට්ටමේ පෙරහුරු සහ සැලසුම් අවශ්‍ය බව විශේෂඥ මතය වී තිබේ.
වර්තමානයේ වාහන, නිවාස, ප්‍රවාහන පද්ධති, සෞඛ්‍ය සේවා සහ සේවා ස්ථාන ඇතුළු ජීවිතයේ සෑම අංශයක්ම ඩිජිටල් තාක්ෂණය සමඟ සම්බන්ධ වෙමින් පවතී. කෘත්‍රිම බුද්ධි තාක්ෂණය ද වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වන පසුබිමක, මෙවැනි තාක්ෂණික බිඳවැටීම්වල ප්‍රතිවිපාක අනාගතයේදී තවදුරටත් පුළුල් විය හැකිය.
ඒ අනුව, මයික්‍රොසොෆ්ට් සමාගමේ මෙම ගෝලීය සේවා බිඳවැටීම හුදෙක් විද්‍යුත් තැපැල් හෝ කාර්යාලීය මෘදුකාංග කිහිපයක් අක්‍රිය වීමේ සිදුවීමකට පමණක් සීමා නොවේ. එය ලොව පුරා ව්‍යාපාරික, රාජ්‍ය, අධ්‍යාපනික සහ සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධති කිහිපයක් එකිනෙකට සම්බන්ධ වී පවතින ඩිජිටල් යටිතල පහසුකම්වල දුර්වලතා මෙන්ම, එවැනි සේවා බිඳවැටීම් සඳහා විකල්ප සැලසුම් පවත්වාගෙන යාමේ අවශ්‍යතාව ද නැවතත් ලෝකයට පෙන්වා දුන් සිදුවීමක් බවට පත්ව තිබේ.
