ඇමෙරිකාවේ කේබල් පණිවිඩයෙන් කිසිම තර්ජනයක් නෑ! ඉරානයතත් අවුල් නෑ!

මාර්තු 06 සිකුරාදා ඇමෙරිකාව විසින් යොමු කළ ඇමරිකානු රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ අභ්‍යන්තර කේබල් පණිවුඩයකට අනුව, මෙම සතියේ ගිල්වා දැමූ ඉරාන යුද නෞකාවේ දිවි ගලවා ගත් අය මෙන්ම දැනට ශ්‍රී ලංකාවේ භාරයේ සිටින දෙවන ඉරාන නෞකාවේ කාර්ය මණ්ඩලය ද යළි ඉරානයට භාර නොදෙන ලෙස ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ශ්‍රී ලංකා රජයට බලපෑම් කරමින් සිටින බව රොයිටර්ස් පුවත් සේවය වාර්තා කරයි.

ඔවුන් පවසන්නේ තම මාධ්‍ය ආයතනය විසින් එයට අදාල කේබල් පණිවිඩිය දුටු බවයි.

කෙසේ වෙතත් මෙය පදනම් කරගනිමින් මෙරට තුළ සමාජයේ බියක් ඇති කිරිමට ඇතැම් පාර්ශ්ව උත්සාහ දරමින් සිටී. කෙසේ වෙතත් Whatnews කළ විමසීම්වලදී රජයේ ඉහළ නිලධාරීන් කිහිපදෙනෙකු ප්‍රකාශ කළේ මෙ නෞකාව සහ එහි දැනට ජීවත් වෙන කාර්ය මණ්ඩලය යුද්ධය අවසන් වනතුරු ඉරානයට නොයැවීමට පෙර සිටම තීන්දු කර තිබුණු බවයි. ඒ සදහා ඉරානයේද එකගතාව ඇති බවත්, දෙවැනි නැවේ නාවිකයන් ගොඩබිමට ගෙන්වාගත්තේ ඒ ඒකගතාව සහිතව බවත්ය. ඒ අනුව ඇමෙරිකානු කේබල් පණිවිඩය ශ්‍රී ලංකාවට එවන ලද නිල දැනුම්දීමක් ලෙස පමණක් සලකන බවත්- එය තර්ජනයක් ලෙස නොසලකන බවත්ය.

පසුගිය බදාදා ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණුදිග වරාය නගරයක් වන ගාල්ලේ සිට නාවික සැතපුම් 19ක් (කිලෝමීටර් 35ක්) පමණ දුරින් ඉන්දියන් සාගරයේදී ඇමරිකානු සබ්මැරීනයක් විසින් IRIS Dena යුද නෞකාව ගිල්වා දැමූ අතර, ඉන් නාවිකයන් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් මිය ගියේය. මෙම ප්‍රහාරය ඉරාන නාවික හමුදාව සම්පූර්ණයෙන් ගිල්ලවන බව තර්ජනය කළ ඇමෙරිකාව එම කටයුත්තට මැද පෙරදිග කලාපයෙන් පිටතදී වුව ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට සූදානම් බව පෙන්වන්නක් විය. මෙය ලෝකයේම අවධානය යොමු වූ කරුණක් විය.

කෙසේ වෙතත් බ්‍රහස්පතින්දා වන විට ශ්‍රී ලංකාව දෙවන ඉරාන නෞකාව වන IRIS Booshehr සහායක නෞකාවේ සිටි කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින් 208 දෙනෙකු ශ්‍රී ලංකාව වෙත ගොඩබෑම ආරම්භ කළේය. මෙම නෞකාව ශ්‍රී ලංකාවේ අනන්‍ය ආර්ථික කලාපය තුළ නමුත් මුහුදු සීමාවෙන් පිටත අතරමං වී තිබුණි.

ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක පැවසුවේ මෙම කාර්ය මණ්ඩලය භාර ගැනීම සිය ශ්‍රී ලංකාව සතු “මානුෂීය වගකීමක්” බවයි.

ඇමරිකානු ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් විසින් “නිහඬ මරණයක්” ලෙස වර්ණනා කරන ලද- පෙර කී ‘ඩෙනා’ නෞකාවට එල්ල වූ ටෝර්පිඩෝ ප්‍රහාරය, දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසුව ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය විසින් එළිපිට සිදු කරන ලද පළමු ටෝපිඩෝ ප්‍රහාරය වන අතර එය ඉරාන ගැටුමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ පැහැදිලි සංඥාවකි.

මාර්තු 6 දිනැති මෙම අභ්‍යන්තර කේබල් පණිවුඩයට අනුව, කොළඹ ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාලයේ භාරකාර නිලධාරිනී ජේන් හවෙල්, ‘බූෂෙහ්ර්’ නෞකාවේ කාර්ය මණ්ඩලය හෝ ‘ඩෙනා’ නෞකාවෙන් බේරාගත් 32 දෙනා ඉරානයට යළි යැවිය යුතු නැති බව ශ්‍රී ලංකා රජයට අවධාරණය කර ඇත. මෙසේ බේරාගත් පුද්ගලයන් “යුද්ධයේ ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා යොදා ගැනීමට ඉරානය දරන උත්සාහයන් ශ්‍රී ලංකා බලධාරීන් අවම කළ යුතු” බව එහි සඳහන් වේ.

රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව මේ පිළිබඳ රොයිටර්ස් කළ විමසීමකදී පිළිතුරු දී නොමැත. ජනාධිපති කාර්යාලයේ සහ විදේශ අමාත්‍යංශයේ නියෝජිතයන් ද අදහස් දැක්වීමට වහාම සම්බන්ධ කර ගැනීමට නොහැකි වූ බව රොයිටර්ස් කියයි.

හවෙල් විසින් ඉන්දියාවේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉශ්‍රායෙල් තානාපතිවරයාට ද පවසා ඇත්තේ කාර්ය මණ්ඩලය ඉරානයට යළි යැවීමේ සැලසුමක් නොමැති බවයි. එහිදී තානාපතිවරයා හවෙල්ගෙන් විමසා ඇත්තේ ඔවුන්ව “පක්ෂපාතිත්වය වෙනස් කිරීමට” (defection) දිරිමත් කිරීම සඳහා යම් මැදිහත්වීමක් සිදු කරන්නේද යන්නයි. නවදිල්ලියේ ඉශ්‍රායෙල් තානාපති කාර්යාලය ද මේ පිළිබඳ අදහස් දැක්වීමට වහාම ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ නැත.

මේ පිළිබද නීතිමය තත්වය Whatnews අප විසින් ජෙමිනි යොදාගෙන විමර්ශනයට ලක් කළ අතර ජෙමිනි හරහා ලැබුණු ප්‍රතිචාරය පහත දැක්වෙයි.

1907 හේග් සම්මුතිය (Hague Convention XIII) අනුව යුද්ධයකදී මධ්‍යස්ථව සිටින රටක් (Neutral Country) අනුගමනය කළ යුතු පිළිවෙත් සහ නීතිමය පසුබිම පහත පරිදි විග්‍රහ කළ හැකියි.

මෙයට අදාළ ප්‍රධාන නීතිමය පදනම වන්නේ “නාවික යුද්ධයකදී මධ්‍යස්ථ බලවතුන්ගේ අයිතිවාසිකම් සහ යුතුකම් පිළිබඳ හේග් සම්මුතිය” (Convention concerning the Rights and Duties of Neutral Powers in Naval War – 1907) යන්නයි.

1. පැය 24 නීතිය (The 24-Hour Rule)

හේග් සම්මුතියේ 12 වන වගන්තියට අනුව, යුද පවතින රටකට අයත් යුද නෞකාවකට මධ්‍යස්ථ රටක වරායක රැඳී සිටිය හැක්කේ පැය 24ක් පමණි. යම් විශේෂ හේතුවක් මත (උදාහරණයක් ලෙස මුහුද රළු වීම හෝ නෞකාවට හානි සිදුවී තිබීම) මිස, එම කාලය ඉක්මවා රැඳී සිටීමට අවසර නැත.

2. අලුත්වැඩියා කිරීම පිළිබඳ සීමාවන් (Article 17)

මධ්‍යස්ථ රටකට යුද නෞකාවක් අලුත්වැඩියා කළ හැක්කේ එය මුහුදේ යාත්‍රා කිරීමට සුදුසු මට්ටමට (Seaworthy) පත් කිරීමට පමණි. නෞකාවේ සටන්කාමී ශක්තිය (Fighting strength) වැඩි කිරීමට හෝ එහි අවි ආයුධ අලුත්වැඩියා කිරීමට අවසර නැත. මධ්‍යස්ථ රටක් විසින් නෞකාවක යුද ශක්තිය නැවත ලබා දීමට උදව් කළහොත්, එය අනෙක් පාර්ශවයට එරෙහිව යුද්ධයට මැදිහත් වීමක් ලෙස සැලකේ.

3. රඳවා තබා ගැනීම හෝ “අන්තර්වාර පාලනය” (Internment)

සම්මුතියේ 21 වන වගන්තිය සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර නීති මූලධර්ම අනුව:

• යම් යුද නෞකාවක් නියමිත කාලය තුළ මධ්‍යස්ථ රටේ වරායෙන් පිටවීමට අපොහොසත් වුවහොත් හෝ පිටවීමට අකමැති වුවහොත්, එම නෞකාව සහ එහි කාර්ය මණ්ඩලය යුද්ධය අවසන් වනතුරු රඳවා තබා ගැනීමට (Intern) මධ්‍යස්ථ රට බැඳී සිටී.
• එසේ කරන්නේ එම නෞකාව නැවත යුද්ධයට දායක වීම වැළැක්වීමටයි. එය මධ්‍යස්ථ භාවය (Neutrality) ආරක්ෂා කර ගැනීමේ ප්‍රධාන කොන්දේසියකි.

මුහුදේදී ආපදාවට පත් නාවිකයින් බේරා ගැනීම ජාත්‍යන්තර නීතියට අනුව (SOLAS Convention) මානුෂීය යුතුකමකි. නමුත් බේරාගත් පසු ඔවුන්ව නැවත යුද බිමට යැවීමට ඉඩ දුන්නොත්, එය මධ්‍යස්ථ රටක් විසින් එක් පාර්ශවයකට කරන උපකාරයක් ලෙස සැලකේ. එම නිසා, බේරාගත් පිරිස් ද යුද්ධය අවසන් වනතුරු රඳවා තබා ගැනීම සාමාන්‍ය සම්ප්‍රදායයි.

මළසිරුරු බාරදීම

පසුගිය බදාදා ශ්‍රී ලංකාවේ සෞඛ්‍ය හා ජනමාධ්‍ය නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය හංසක විජේමුණි රොයිටර් පුවත් සේවයට පැවසුවේ, ‘ඩෙනා’ නෞකාවේ මියගිය අයගේ සිරුරු යළි ඉරානයට යැවීමට සහාය වන ලෙස ටෙහෙරානය කොළඹින් ඉල්ලා ඇති නමුත් ඒ සඳහා කාල රාමුවක් තවම තීරණය කර නොමැති බවයි.

‘ඩෙනා’ නෞකාව පසුගිය මාසයේ බෙංගාල බොක්කෙහි ඉන්දියාව විසින් සංවිධානය කරන ලද නාවික අභ්‍යාස සඳහා සහභාගී වී යළි ඉරානය බලා යමින් සිටියදී මෙම ප්‍රහාරයට ලක් විය. නම සඳහන් නොකිරීමේ කොන්දේසිය මත ඇමරිකානු නිලධාරියෙකු රොයිටර් පුවත් සේවයට පැවසුවේ ප්‍රහාරයට ලක්වන විට එම නෞකාව සන්නද්ධව තිබූ බවත් ප්‍රහාරයට පෙර කිසිදු අනතුරු ඇඟවීමක් සිදු නොකළ බවත්ය.

රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තු කේබල් පණිවුඩයේ වැඩිදුරටත් සඳහන් වූයේ දෙවන නෞකාව වන ‘බූෂෙහ්ර්’, ගැටුම පවතින කාලය පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ භාරයේ පවතින බවයි.

ශ්‍රී ලංකා බලධාරීන් සිකුරාදා පැවසුවේ තමන් ‘බූෂෙහ්ර්’ නෞකාව නැගෙනහිර වෙරළේ වරායකට රැගෙන යන බවත් එහි කාර්ය මණ්ඩලයෙන් වැඩි පිරිසක් කොළඹ ආසන්නයේ පිහිටි නාවික හමුදා කඳවුරකට මාරු කරන බවත්ය.